Tazalıq − imannıñ jartısı

Tazalıqtı saqtau − îşkî jan düniemîz tûrğısınan ârî sırtqı körînîsîmîz tûrğısınan mañızdı mîndetterdîñ bîrî. Payğambarımız (sallallaĥu alâyĥi uâ sâllâm) ol jayında «Alla Tağala taza, tek qana taza bolğan nârsenî qabıl aladı» deydî. Qûranda da Alla tağala qûldarına dâret, ğûsıl aludı âmîr etkennen keyîn bılay deydî: «Alla (bûl âmîrdî beru arqılı) senderge qiınşılıq tudırudı közdemeydî, tek qana senderdî tazartıp, bergen nığmetîn tolıqtırğısı keledî»[1].

İslam dînînde îşkî-sırtqı tazalıqqa bîrdey köñîl bölînedî. Sondıqtan Qûran men hadisterde osı ekî  tazalıq ta qatar aytıladı. Mısalı, Qûranda zekettîñ adamnıñ ruhani düniesîn tazalaytını aytılsa[2], hadiste orazanıñ denenî tazalaytını aytıladı[3].

Tazalıq degen kezde adam balasınıñ oyına bîrînşî rette sırtqı tazalıq oraladı. Osığan baylanıstı Payğambarımız da mûsılmandardı özînîñ jeke bası, üyî, tîptî qorşağan ortanıñ da tazalığına mân beruge şaqıradı. İslam dînînde jeke bastıñ tazalığına qatıstı öte köp ükîmder aytılğan. Sol üşîn dâret aludı, ğûsıl qûyınudı âmîr etedî. Sonday-aq Payğambarımız ğûsıl qûyınuğa eşqanday sebep bolmağan jağdayda da mûsılmannıñ aptada joq degende bîr mârte juınuın bûyırğan: «Jûma künî juınu baliğat jasına kîrgen ârbîr azamat üşîn sünnet»[4], «Jûma namazına kelgender juınıp kelsîn»[5] degen hadisterîmen denenîñ tazalığına mân berudî ösiet etedî. Dâret bûzılmağan jağdayda sol dâretpen kelesî namazdı oquğa rûqsat bar bola tûra, Payğambarımız ârbîr namazdı jaña dâretpen oqığan. Dâret alu barısında asıqpay, dâret müşelerîn tolıq juudı eskertken. Hadisterî arqılı adam balasınıñ dâret alğan sayın sol dâret müşelerîmen jasağan künâlarınıñ keşîrîletîn bîldîrgen[6]. Al aqıret künî ümbetînîñ dâret müşelerînîñ jarqırap, basqa ümbetterden erekşelenîp tûratının aytadı[7]. Ûyqıdan oyanğanda eñ bîrînşî qoldı juudı âmîr etîp, bılay deydî: «Tünde qoldarıñdı qayda jügîrtkenderîñdî bîlmeysîñder»[8]. Tamaqtan bûrın jâne keyîn qol juumen qatar, süt sekîldî maylı nârselerdî îşîp-jegende de auızdıñ şayıluı kerektîgîn aytadı. Âsîrese ûyıqtar kezde qoldıñ taza boluın jâne dâretpen jatudı, osılayşa jatar aldında dâret müşelerînîñ, sonıñ îşînde ayaqtardıñ da juıluına mân beredî. Al jatqan kezde qolın jumay, may iîstî qolımen jata salğan adamğa arnap: «Qolındağı tamaq iîsîmen ûyıqtağan adam qanday da bîr auruğa şaldıqsa, kînânı özînen ğana körsîn» deydî[9].

Auız tazalığına da qattı mân bergen Alla elşîsî (sallallaĥu alâyĥi uâ sâllâm) ârbîr namazdıñ aldında tîsterîn tazalaytın. Tîptî jatarda jâne oyanğannan keyîn tîsîn tazalaudı bîrînşî orınğa qoyatın. Kiîmnîñ tazalığına ayrıqşa köñîl böletîn. Kîşî jâne ülken dârettî kiîmge tigîzbeudî, tigen jağdayda ol kiîmmen namaz oquğa bolmaytının ümbetîne qatañ eskertken edî. Sondıqtan âjethanalarda tazalıq üşîn sudıñ, ol tabılmağan jağdayda basqa tazalıq üşîn qoldanuğa bolatın nârselermen tazalanudı ösiet etken.

Üydîñ jâne namaz oqılatın jerlerdîñ de tazalığın qadağalağan. Jaman iîstî jerlerden perîştelerdîñ qaşatının, las jerlerge olardıñ kîrmeytînîn mâlîmdegen. Dâret alatın jerdîñ özîn taza ûstap, ol jerge kîşî dâret sındırmau kerektîgîn eskertken. Sonımen qatar köpşîlîk jüretîn joldıñ boyına, köleñkelîk jerlerge de dâret sındıruğa bolmaytının aytıp, mûnday adamdardıñ lağınetke ûşıraytının bîldîredî. Yağni, köpşîlîk demalıs orındarınıñ da taza ûstaluın qadağalağan. Osılayşa qorşağan ortanıñ tazalığına köñîl bölgen.

Dînîmîzde tazalıqqa baylanıstı aytılğan osı ösietterdîñ bârî bala târbiesîne de qatıstı. Osı ösietterdî basşılıqqa ala otırıp, ata-ana retînde balalarımızdı da tazalıqqa üyretuîmîz kerek. Sonda ğana olar tazalıqtı imannıñ jartısı dep tüsînîp, osı arqılı mûsılmandıq kelbetterîn körkeyte tüsedî.


[1] «Maidâ» süresî, 6-ayat

[2] «Tâube» süresî, 103-ayat

[3] İbn Majâ, Siyam, 44

[4] Buhari, Jûma, 12

[5] Buhari, Jûma, 2

[6] Nâsai, Taĥarât, 108

[7] Muslim, Taĥarât, 35-37

[8] Nâsai, Taĥarât, 1.

[9] 181 Tirmizi, Âtimâ, 48.

date10.10.2017readCount548printBasıp şığaru