Haddadiler degen kîmder?

«Haddadiler» – Yemende ömîr süretîn Yahiya âl-Hajuridîñ artınan îlesken salafi jamağatqa berîlgen atau. Âl-Hajuri 1958 jılı Yemennîñ Tabud degen bîr auılında düniege kelgen. Öz elînde bastauış bîlîmîn alğan soñ bîlîmîn jalğastıru maqsatında Saud Arabiyasına ketedî. Sol jaqta jürîp, Yemennnîñ Dâmmaj degen qalasında sabaq beretîn, sâlâfilîk bağıttı ûstanatın Muqbil İbn Hadi jaylı estidî. Sosın Yemenge barıp Muqbilden sodan bîrqatar islam ğılımdarın üyrenedî.

Ûstazı qaytıs bolğan soñ Yemennîñ Dâmmaj qalaşığındağı «Darul-hadistî» (Hadis îlîmînîñ akademiyası) basqardı. «Haddadi» degen atau Yahiya âl-Hajurimen dîni idealogiyalıq pîkîrlerî bîr bolıp tabılatın mısırlıq Mahmud âl-Haddad degen kîsînîñ esîmîmen baylanıstırıladı.

Sâlâfilerdîñ jañadan payda bolğan bûl bağıtı TMD elderîne, sonıñ îşînde Qazaqstanda da tarap kele jatır. TMD-dağı haddaditterdîñ uağızşılarınıñ bîrî – Ruslan Abu İbrahim Tatarstanidîñ aytuı boyınşa, madhalitter haddadilerdî «haddaditter, hajuritter, bidğatşılar, hizbuttar» dep ayıptaydı eken. Bûğan qatıstı âleumettîk jelîlerde mâlîmetter köptep kezdesedî. Ârine, Ruslan Abu İbrahim bûnı joqqa şığaradı. Ârî onıñ aytuınşa, madhalitter haddaditterge baykot jariyalap, olarmen aralaspaydı jâne olardı namaz oqitın orındarda imamdıqqa ötkîzbeydî, qattı şettetedî.

Qazîrgî tañda Ruslan Abu İbrahimnîñ audio lektsiyaları ğalamtor betterînde, sonıñ îşînde «iutub» video kanalı men «http://islam-ittihad.com» degen orıstîldî saytında jariyalanadı. Sonımen qatar, mına sîltemelerden de tabuğa boladı. Ol Yahiya âl-Hajurige qarsı aytılğan pîkîrlerge jauap retînde arnayı maqalalar  jazıp, haddadilerdî qorğaştaydı. Qarañız: http://darulhadis.ws/chitat-onlajn/stati-chitat-onlajn/otvedenie-somnenij-hadjuri-online/

İslamtanuşı Erkînbek Şoqaevtıñ keltîrgen mâlîmetîne qarağanda, haddadilerdîñ jalpı alğanda sayasi pîkîrlerî madhalittermen bîrdey bolıp keledî. Madhalitter siyaqtı haddadiler de DAİŞ terroristîk ûyımın sınaydı. Sonday-aq, haddadiler sâlâfi-ihuandarğa öte qattı qarsılıq tanıtadı. Ârî tabdiğ, yağni bidğatşığa şığaruda tım şekten şığadı. Tîptî dâstürlî dîni bağıttıñ ğûlamaları İmam İbn Hajardı mısırlıq Said Qutuptan da qauîptî bidğatşı dep eseptegen. İbn Hajar men âygîlî İmam ân-Nâuâidîñ de kîtaptarın örteu kerek dep sanaydı.

Yahiya âl-Hajuridîñ pîkîrî boyınşa, «saylauda dauıs beru Allanıñ haq şariğatın joqqa şığaratın demokratiyalıq jüye bolıp esepteledî». Bûnı Rabiğ âl-Madhali de aytqan. Demek madhalitter men haddaditter kez kelgen saylauğa qatısudı şariğatqa qarsı amal dep bîledî.

Alğaşqı kezderî Muqbil ibn Hadi, Ahmad ân-Nâjmi, Muhammed ibn Âbduluahhab âl-Banna, Rabi âl-Madhali, Sâlîm âl-Hilâli sekîldî ğalımdardıñ maqtauına ie bolğan. Alayda, 2000 jıldardan bastap Rabiğ âl-Madhali, Abdulla âl-Buhari, Ahmad Bazmul, Usama âl-Utaybi sekîldî «sâlâfi» şeyhtarı tarapınan oğan «aqiqattan auıtqıdı, bidğatşı boldı» degen sekîldî ayıptar tağıla bastadı. Bûğan Hajuridîñ Payğambarımız öz ijtihadımen âreketî etu arqılı qatelîkke ûrınuı mümkîn be degen mâselede jâne keybîr sahabalardı jâne sâlâfilerdîñ şeyhtarı bolıp tabılatın Usâymin, İbn Baz, Fauzan t.b. kîsîlerdî sınauı sebep bolğan.

Sonday-aq, Yahiya âl-Hajuri 2011 jılı Yemennîñ Dammadj qalaşığında oqıp jatqan studentterdî şiit-husitterge qarsı jiĥatqa şaqırıp, qarulı qaqtığıstar ûyımdastırdı dep ayıptaldı. Nâtijede, qalaşıq bîrneşe ret husitterdîñ qorşauında bolğan. 2014 jılı âl-Hajuri Dâmmajdan ketuge mâjbür boldı. Ol Yemennîñ astanası Sanağa qonıstanıp, ol jerde ârtürlî jiındarda şiitterge qarsı tûruğa şaqıruın jalğastırdı. âl-Hajuri Yemendegî «otandıq dialogtı» sınap qarsı şıqtı. Sebebî, bûl dialogqa Yemendegî evreyler men şiit-rafiditter qatısadı. Al mûsılman adam eşqaşanda bûlarmen bîr stol basına otıra almaydı. Otandıq dialogke qarsı tûratın haddadilerdîñ dînder aralıq dialogqa da qarsı bolatındıqtarı aytpasa da tüsînîktî.

Qazaqstandıqtardıñ îşînen özîn Abu Yusuf 'Abdurrahman al-Kazahstani dep ataytın azamat ta osı ağım ökîlderîn jaqtap köptegen maqalalar jazıp, türlî audarma jûmıstarın jariyalauda. Qarañız: Kommentarii şeyha Yahi ibn 'Ali al-Hadjuri k slovam şeyha 'allyamı Rabi’a ibn Hadi al-Madhali. Şeyh, 'allyama Abu 'Abdurrahman Yahya ibn 'Ali al-Hadjuri (perevod Abu Yusuf 'Abdurrahman al-Kazahstani) http://bpvideos.net/Downloadfile/7Kk_k_qzRfk/----------.html

Şet eldîk keybîr jetekşîlerî qatarında İmad âl-Farraj, Mûhammed ibn İbrahm âl-Mısri, Mûhammed Abdulalim Âli Madıy, Hişam ibn Fuad âl-Biyali, Abdulla Suan âl-Ğamidi, Abdulla Jârbuğ t.b. sekîldî kîsîler ataladı.

Alau ÂDÎLBAEV,
teologiya ğılımınıñ doktorı

date19.10.2017readCount608printBasıp şığaru