Âyeldîñ küş-quatı erîne bağınğanda eselenedî

Kez kelgen âyelge bîrden küyeuînîñ degenîne ündemey könu, qarsı söz aytpay, onıñ bûyrığın bûljıtpay orındau öte qiın. Sondıqtan tañnıñ atısınan künnîñ batısına deyîn özîñîzdî baqılañız. Küyeuîñîzge künîne neşe ret qarsı şıqtıñız? Qarsı şıqpasañız da, özîñîzdîkîn jasaysız, solay ma? Sûrap alasız da, jauabı ûnamağan soñ bârîn kerî jasap şığasız. Endî osı âdetîñîzdî özgertuge tırısıñız. Ne îsteseñîz de, mayda-şüyde degenge qaramastan küyeuîñîzben aqıldasıp, rûqsat sûrap otırıñız.  Jâne aqıl sûrağan soñ onıñ aytqanın orındañız.

Qarsılıq pen qırsıqtıq degen avtomattı türde îske qosılatın dünie. Solardı jeñu üşîn jağdaydıtüysîkpen tüsîne bîlu şart. Jasap körîñîz. Öte paydalı tâjîribe ekenîne közîñîz jetedî. Özîñîzge de ûnaytını anıq. Küyeudî tıñdamağan adam osınday sâtte özînîñ de, erînîñ de jeñîletînîn bayqar. Erî küş-quatın tekke sarp etedî. Âyelî onıñ degenîn tüsînbeydî, jüzege asırmaydı, qabılday almaydı. Âyel bar küşîn qarsı tûruğa bağıttap aladı. Sodan quatı sarqıladı. Âyelînîñ qûyma qûlaqtığı men erîn tıñdauı, bağınuı erkek adamğa jauapkerşîlîktî öz moynına aluğa septesedî. Jauapkerşîlîk er kîsîge qarım-qatınasta bas boluğa mümkîndîk beredî. Bûl öte mañızdı. Jauapkerşîlîk er adamnıñ eñ tâuîr qasietterînîñ aşıluına jol aşadı. Âyelî de köp küş-quatın ünemdeydî. Onı qarsılıqqa jûmsap, âure bolmaydı.

Sâl merzîmnen soñ âyel özînîñ sabırlı bola bastağanın bayqaydı. Erî onıñ jağdayın sûrağıştap, pîkîrîne qûlaq asıp, qas-qabağın bağıp, tîlek-nietîn bîlgîsî kelîp, özî de neşe türlînî ûsınıp, jaña zattar satıp âperîp, ılği âñgîmelesîp, türlî nârse oylap tauıp, nazar salıp, uaqıt bölgîş bolıp ketedî.

Eger âyelî söz talastırğandı qoyıp, erînîñ aytqanına köngîş bola bastasa, ol da onı dereu bayqamaq. Erkekter âyelderînîñ köngîştîgînen bûrınğıday tañdau jasap, şeşîm şığarmaytının bîrînşî bayqaydı eken. Özînde basqa amal qalmağan soñ er adam özî tañdau jasap, şeşîm şığarudı moynına aladı. Erkektîñ psihologiyasında eger ol üşîn bîreu şeşîm şığarıp jatsa, ol bûdan keyîn şeşîm şığaruğa ıntıqpaydı, basın qatırmaydı eken. Artıq küş-quat jûmsap ne kerek degen oy jeñsîk bermeydî eken. Üyînde özîne tım köp mîndet jüktep alatın âyelderdîñ köpşîlîgî erlerînîñ mîndetîn tartıp alıp jürgenîn köz aldıñızğa eletete berîñîz. Sosın barıp, küyeuîmnîñ qolınan tük kelmeydî dep renjidî. Ârbîr erkek adam «erteñ soğıs bolsa, men tıñ boluım» kerek degen psihologiyamen ömîr süredî. Sondıqtan artıq quat jûmsauğa tartınıp tûradı. Âyel özî îstey aldı ma, kelesî jolı da îstey bersîn degen oyda boladı.

Âyeldîñ negîzgî mîndetî – otbası qûru, bala tuu, onı ösîru. Otbasınıñ tatu, ıntımaqtı bolu-bolmauı âyelgetîkeley tâueldî. Âyel bağınıp tûrmasa, erkektîñ tözîmî tez tausıladı. Tözîmmen bîrge küş-quatı sarqıladı. Âyel erîn bağalamasa, ol maqsatın ayqınday almaydı. Âyelî erîn tıñdasa, bağınsa, basın iîp otırsa, ol otbasıdağı bala bîtken ata-anasınıñ tîlîn alğış keledî.

Âyeldîñ adaldığı erîne quat sıylaydı. Sanadağı, jürektegî, tândegî adaldıq qatar jüredî. Bûlardı böluge kelmeydî. Âyel erîne jan-tânîmen adal bolsa, ol onıñ ömîrlîk jan joldası bola aladı. Âyel öz küyeuî turalı eşqaşan eşkîmge tîs jarıp jamandamauı kerek. Tîptî jamanat oylamauı da tiîs. Erî turalı jaman oy – özî otırğan bûtaqtı aralau degen söz. Erîne tek jaqsı mînezdeme berîp, közînşe maqtauı tiîs. Jaqsı îs-âreketîn bayqap, sonı el aldında körsetuî qajet. Özî erînîñ boyınan körgîsî kelgen âr qasiettîñ jûqanağın bayqasa, sonı tîlge tiek etuî mañızdı.

Âyel özînîñ küyeuîn sıylap, şabıttandırıp otırsa, erînîñ tek jaqsı mînez-qûlqın körudî, maqtaudı üyrense, er adam otbasında şeşîm qabıldap, qoğamdağı îsterge belsene atsalısatın boladı.

Bağınu, tıñdau, sabırlı bolu, meyîrîm sıylau, otbasın güldendîru – âyeldîñ mîndetî. Er adam âyelînîñ sabırın boyına sîñîredî. Er kîsî quanış, îskerlîk pen maqsatşıldıq üşîn jauaptı. Üy îşînîñ aua-rayı âyelge tâueldî. Âyel sımbattı, kütulî, taza, sûlu boluı kerek. Neşe türlî âşekey tağıp jürgenî abzal. Üyde de, tüzde de jaqsı kiînîp jürgenî dûrıs. Âyelge erînîñ közînşe özîn maqtauına bolmaydı. Âyel özînîñ özîmşîldîgîn basqa âyelderdîñ közînşe körsetse de jetkîlîktî.

Şığıs danalığı boyınşa âyel adamnıñ üyden tıs jerde jûmıs îstegenî qûptalmaydı. Jûmıs îstese tek qızığuşılıq retînde, aptasına bîrneşe sağat qana böluî kerek. Âyeldîñ jûmısı – otbası. Küyeuî, balaları, üyî, tuıstarmen qarım-qatınası. Eger er adam âyelîn dûrıs bağıttay alsa, onda ol otağasınıñ tüzu jolğa tüsîp, tabısker boluına sebepşî bolatın küşke aynaladı. Küyeuî âyelîn sıylamasa, üydîñ berekesî qaşadı. Bîr otbasınıñ baqıtsızdığı ârdayım ekeudîñ enşîsînde. Eger âyel erîn sıylamasa, onı jeñîsterge şabıttandırmasa, onıñ boyınan osaldıq bayqasa – oğan satqındıq jasağanı.

Üydegî âyelî qanşalıqtı sıylasa, tüzde er adamnıñ abıroyı sonşalıqtı bolmaq. Âyeldîñ eñ bastı qasietî – jûmsaq dauısı. Âyel erîne qarağanda âldeqayda imandı keluî kerek. Üy – âyeldîñ qorğanı. Onıñ îşî-sırtında bolıp jatqandı baqılau, qadağalau, kütîp ûstau, ûyımdastırıp, ûyıtqı bolu - âyeldîñ mîndetî. Er adam üydîñ tîrlîgîn maqtasa ğana jasaydı. Âyeldîñ mîndetî – onı jasauğa ıntalandıru. Âyel üyde köp uaqıtın ötkîzedî. Sondıqtan küş-quatın üyden aladı.

Eger erînîñ mînezîn özgertkîsî keletînder bar bolsa, onda bûl turalı oğan aytudıñ qajetî joq. Onı özgertudîñ aldında âyel özînîñ kemşîlîgîn tüzep, özîn özgertudî qolğa alsın. Özînîñ quat-küşîn aqılmen jûmsap üyrense, bârî özgeredî.

Âyel ûrıs-kerîs şığaruğa, şarşap qaluğa, mazasızdanuğa qaqılı. Erkektîñ mîndetî – âyeldîñ tabiğatın tüsînu. Âyel özînîñ tûraqsız köñîl-küyîn baqılauda ûstap üyrengenî abzal. Tözîmdîlîk tanıtuı, sabırğa jeñdîruî öte qajet. Er adam – ûstazın, âyel – erîn tıñdaydı.

 

Şınar Âbîldâ
date19.10.2017readCount1255printBasıp şığaru