Qazaqstan qalaları boyınşa ayt namazınıñ uaqıttarı (2018 j.)

Қазақстан қалалары бойынша айт намазының уақыттары (2018 ж.)
2018 jıldıñ 15 mausımı – Oraza ayttıñ bîrînşî künî

 

Qazaqstan qalaları boyınşa ayt namazınıñ uaqıtı tömendegîdey: 

 

1. Astana qalası - 07:00

2. Almatı qalası - 06:00

3. Almatı obl. - 06:00

4. Aqtöbe - 07:00

5. Aqmola - 07:30

6. Atırau - 07:00

7. Aqtau - 07:00

8. BQO – 06:30

9. Jambıl - 06:30

10.Qarağandı - 06:00

11.Qostanay - 07:30

12. Qızılorda - 07:00

13. OQO - 06:30

14. Taldıqorğan - 06:30

15. Pavlodar - 07:00

16. ŞQO - 07:00

17. SQO - 07:30

18. Semey – 07:00

19. Jezqazğan – 07:00

 

Oraza aytındağı mûsılmannıñ jasauı tiîs amaldar:

 

Pîtîr sadaqasın beru

Pîtîr sadaqası Ramazan ayında, yağni Ramazan ayı bastalğannan bastap ayt namazına deyîngî aralıqta berîlu qajet. Eger pîtîr sadaqasın bermegender bolsa bîrînşî kezekte Ayt namazına deyîn pîtîr sadaqasın beruî tiîs. Ayt namazınan keyîn berîlgen pîtîr sadaqa jây sadaqa bolıp qaladı.

Pîtîr sadaqası mûsılmandarğa ĥijra jıl sanauı boyınşa ekînşî jılı şağban ayında parız boldı. Bûl jönînde payğambarımızdıñ (oğan Allanıñ igîlîgî men sâlemî bolsın) mübarak hadisînde kelgen: «Payğambar (oğan Allanıñ igîlîgî men sâlemî bolsın) adamdarğa ramazan ayında pîtîr sadaqasın berudî parız ettî»[5]. Pîtîr sadaqasınıñ mölşerî jıl sayın şariğat bekîtken azıq-tülîkterdîñ bağasına baylanıstı özgerîp tûradı.

Tâkbîr aytu

 

Ayt künderî tâkbîr (Allanı ûlıqtau) aytu dînde zañdastırılğan amaldardan. Alla tağala Qûran kârîmde:

{ وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ }

Senderdî tura jolğa salğan Allağa şükîrlîk etulerîñ üşîn sanın toltırıñdar. Ârî Allanı ûlıqtañdar.[6]  

İmam âz-Zuhri bılay dep bayandaytın: “Adamdar tâkbîrlerdî ayt künî üyînen şığar kezde namaz orındalatın jerge barğanğa deyîn jâne imam körîngenge deyîn aytatın. Al imam körîngen kezde, olar imam tâkbîr ayta bastağanğa deyîn tınıştalatın, al sodan soñ olar tağı da tâkbîr aytatın”.[7]

Ayt namazın oqu

Payğambarımız (oğan Allanıñ igîlîgî men sâlemî bolsın)ösietinde: «Ayt küni birinşi orındaytınımız – namaz oqu», – delingen. Ayt namazı dinimizde uâjîp amal bolğandıqtan, Payğambarımız (oğan Allanıñ igîlîgî men sâlemî bolsın) ömirinde onı bir ret te qaldırmay oqığan. İslam kez kelgen merekeniñ ğibadattarmen ötkeriluin qûptaydı. Sondıqtan ayt merekesî arnayı ğibadattarmen bastaladı.
Ayt namazı üşîn azan aytılıp, qamat tüsîrîlmeydî. Namazğa bet alğan kezde bîr jolmen barıp, ekînşî jolmen qaytu sünnet bolıp sanaladı. Payğambarımız (s.a.u) mübarak hadisînde: «Payğambarımız (oğan Allanıñ igîlîgî men sâlemî bolsın) ayt künî meşîtke barğan jolımen qaytpay, basqa jolmen qaytatın»[8].

 

 Namazğa şığar aldında qûrma jep şığu

Sünnet boyınşa mûsılman adam namazğa şığar aldında qûrma dâmînen auız tiiuî kerek. Bûl payğambarımızdıñ (oğan Allanıñ igîlîgî men sâlemî bolsın) orazanıñ ayaqtalıp, ayt künderî bastalğanı jayında bergen belgîsî.

Jaña  kiîm kiiu, ğûsıl qûyınu, âtîrlenu

Bûl ûlıq merekede mûsılman adam şaması kelgenşe meşîtke jaña kiîm kiîp, âtîrlenîp barğan abzal. İmam Mâlik: «Men ğalımdardıñ ayt künderînde jasanudıñ jâne hoş iîster jağudıñ abzal ekendîgî turalı aytatının estîgenmîn», – deytîn. Degenmen, jîbek matadan er azamattardıñ boyın aulaq ûstağanı jön.[9] Sebebî, bûl turalı  İbn Omar bılay degen: «Bîrde Omar bin âl-Hattab bazardan jîbek köylek satıp aldı da, onı Alla Elşîsîne (oğan Allanıñ igîlîgî men sâlemî bolsın) alıp kelîp: «Ua, Allanıñ Elşîsî, mınanı ayt künderînde, sonday-aq sîzge elşîler kelgende kiîñîz», – dedî. Bûğan Payğambar (oğan Allanıñ igîlîgî men sâlemî bolsın): «Mûnday kiîmdî aqıretten ülesî bolmağan adam ğana kiedî»,  – dep jauap berdî».[10] 

Quanış, şattıq körînîs tabu 

Ayt barşa mûsılmandandıñ merekesî bolğandıqtan, onı eñbektegen baladan eñkigen şalğa deyîn sezînuî tiîs. Sıylıqtar taratılıp, merekelîk mâdeni şaralar ûyımdastırıluı abzal amaldardan. Jüzden asa ûlt ökîlî tûrıp jatqan elîmîzdegî ârbîr azamat osı merekenîñ lebîn sezînuî qajet. Ûltaralıq, dînaralıq baylanıstı küşeytu maqsatında ayt meyramına oray qûttıqtaular taratılıp, arnayı dastarhandar jayıladı. «Bîr-bîrlerîñe  sıylıq berîñder, süyîspenşîlîkterîñ artadı» degen hadistî negîzge alğan qazaq dalasında qonaq kâdesî, süyînşî, bayğazı, tağı basqa adamdardı jaqındıqqa aparatın amaldar  köp. Solardıñ bîrî – ayttıq sûrau. Ayt merekesîmen qûttıqtap, ayttıq sûrağan jandı qazaq betîn qaytarmay qolda bar sıylıqtarın ayamağan. Mîne bûl ğasırlar öte dâstürge aynalıp, büldîrşînder üşîn ayttıñ bîr keremet körînîsî bolıp este qalğan. 

 Oraza jâne Qûrban ayt künderî oraza ûstauğa bolmaydı

Quanış pen şattıqqa tolı bûl qos meyramda mûsılmandar oraza ûstamaydı. Bûl turalı Abu Sa’id âl-Hudri bılay dep bayandağan: «Allanıñ Elşîsî (oğan Allanıñ igîlîgî men sâlemî bolsın) adamdarğa Oraza ayt pen Qûrban ayttıñ ekî künînde oraza ûstauğa tıyım salatın». [11]

Mûsılmandardıñ bîr-bîrîn qûttıqtauı

Namaz bîtken soñ mûsılmandar qol alısıp, tös qağısıp, bîr-bîrîn Ayt merekesîmen qûttıqtaydı, jaqsı tîlekterîn aytadı. Renjîsîp qalğan ağayın-tuıs, jora-joldas bîr-bîrînen keşîrîm sûrap jarasadı. Al âyelder qauımı üyde qazan asıp, dastarqan jayıp, ayttıq şay âzîrleydî. Körşî-qolañ bîr-bîrînîñ üyîne kîrîp dâm auız tiedî, şañıraq iesîne aman-saulıq tîlep, aytpen qûttıqtaydı. Hadiste kelgendey, ayt künî payğambarımız (s.a.u) adamdarğa bılay dep aytqan:

يَا أَيُّها النَّاس أَفْشُوا السَّلامَ وَأَطْعِمُوا الطَّعامَ وَصِلوا الْأَرْحَامَ وَصَلوا بِالليلِ وَالنَّاسُ نِيامٌ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ بِسَلَامٍ 

«Ey, adamdar, bûl künî sâlem jayıñdar, tamaqtandırıñdar, tuıstıq qatınastı küşeytîñder jâne adamdar ûyqıda bolğan kezde namaz oqıñdar, eş alañsız jânnatqa kîresîñder»[12] degen. Sol sekîldî özî jaqsı körgen bauırın ayt künî ziyarat etuî mûsılman adamdı ülken sauapqa keneltedî. Payğambaramızdıñ hadisînde : «Bîrde-bîr adam ayt künî körşî auıldağı dosın ziyarat etuge jolğa şığadı. Jolda oğan Alla perîşte jîberîp, ol adamnan : «Qayda bara jatırsıñ» , dep sûraydı. Ol: «Bûl auılda bîr bauırım bar edî, soğan bet aldım». Perîşte: «Bîr şaruañ bar ma edî ol adamda». Ol: «Joq, men onı Alla razılığı üşîn jaqsı körem sol üşîn» deydî. Sol kezde perîşte: «Alla menî sağan jîberdî, sen ol adamdı jaqsı körgenîñ üşîn Alla da senî jaqsı kördî» [13]deydî.

Âsîrese, osı mereke künî ata-anağa degen meyîrîmdîlîk olarğa sıy-siyapattar jasau igî amaldardan.

Oraza künî qayır jaqsı amaldar künî bolğandıqtan jetîm-jesîrler, kedey-kepşîkter jomart, raqımdı jandardan meyîrîm lebîn sezgîsî keletînî anıq. Osı künderî tömendegî adamdarğa jaqsılıq jasağan abzal:

Jesîr âyelder men mîskînderge kömektesu, üylerîn quanışqa böleu. Payğambarımızdıñ  (oğan Allanıñ igîlîgî men sâlemî bolsın) Âbu Ĥurayradan kelgen hadisînde: «Jesîr âyelder men mîskînderge jârdem etken adam Alla jolında jiĥad jasağan adammen bîrdey», degen[14].

Jetîmderge kömektesu. Alla tağala Qûran kârîmde:

{ وَاعْبُدُواْ اللّهَ وَلاَ تُشْرِكُواْ بِهِ شَيْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَبِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى وَالْجَارِ الْجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالجَنبِ}

Alla (T.) ğa qûlşılıq qılıñdar. Oğan eş nârsenî ortaq qospañdar. Jâne âke-şeşege, jaqındarğa, jetîmderge, mîskînderge, jaqın körşîge, bögde körşîge, jan joldasqa, jolda qalğandarğa jâne qol astındağılarğa jaqsılıq qılıñdar.[15]

- Ayt - basqalarğa keşîrîm jasaytın kün. Payğambarımızdıñ (oğan Allanıñ igîlîgî men sâlemî bolsın) Abdolla ibn Amrudan (Alla odan razı bolsın) kelgen hadîsînde Alla elşîsînen adamdardıñ eñ jaqsısı kîm dep sûradı. Payğambarımız (oğan Allanıñ igîlîgî men sâlemî bolsın) : «Ârbîr jüregî pâk, tîlî şınşıl adam» dedî. Sahaba: «Tîlî şınşıl degen tüsînîktî, jüregî pâk degendî qalay tüsînemîz» dedî. Payğambarımız (s.a.u): «Jüregî pâk degenîmîz - taqua, taza, ıza jâne köre almauşılıqtan ada adam»[16] dedî.

Qorıta kele  Ayt merekesînîñ basqa merekelerden erekşelîgî -  quanış şattıqpen bîrge Allağa degen qûlışılıqtıñ qatar jüruînde, suıp bara jatqan tuıstıq qatınastardıñ qayta jandanuı, aşu, ıza kernegen jürekterdîñ jîbîp, Allanıñ raqımın talap etuî, ömîrdî qayta saralauğa mümkînşîlîk alu, ömîrdîñ mânîn tüsînîp, Allağa degen qûlşılın küşeytu.

«Otız kün orazanıñ bîr aytı bar, âr qılğan jaqsılıqtıñ bîr qaytı bar» dep atamız qazaq aytqan, osınday ûlı künderîmîzdî ûlıqtayıq!

 

 Oraza Ayt merekesî künî sâresîge tûrıp, auız bekîtu qajet pe?

 

Mûsılmandar arasında Oraza Ayt namazına bararda âdettegîdey sâresî îşîp, auızdı bekîtîp baru kerek degen mâlîmet keñ tarağan. Alayda, Ayt künî Ramazandağıday sâresî îşudîñ qajet joq. Şariğatımızda mûnday mîndet joq. Tek, ayt namazına şığarda taq sandı: 1,3,5,7... qûrma jep şığu Payğambarımızdıñ (Oğan Allanıñ igîlîgî men sâlemî bolsın) sünnetî bolıp tabıladı.

Eger kîmde kîm sâresî îşken bolsa, nemese ayt namazı aldında tamaqtanğan bolsa bûl nârsege de tiım salınbağan.

 

[5] Bûhari, Müslim hadister jinağı

[6] Baqara süresî, 185-ayat

[7] İbn Âbu Şayba

[8] Bûhari hadister jinağı

[9] http://www.asylarna.kz/maqala/maqalainfo/232

[10] Bûhari, Müslîm hadister jinağı

[11] Bûhari hadister jinağı

[12] İbn Mâjâ, Tirmizi hadister jinağı

[13] Muslim hadister jinağı

[14] Bûhari, Muslim hadister jinağı

[15] Nisâ süresî, 36-ayat

[16] İbn Mâjâ hadister jinağı

date13.06.2018readCount1199printBasıp şığaru





comments powered by HyperComments