OTYZ KÚNGE OTYZ ÝAǴYZ (On altynshy kún)
OTYZ KÚNGE OTYZ ÝAǴYZ
(Taraýyq namazyna arnalǵan ýaǵyz-nasıhat)
5 naýryz
On altynshy kún
ISLAM DININDEGI OTBASY QUNDYLYǴY
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ، أَمَّا بَعْدُ
Jaratqan Alla Taǵalaǵa sansyz madaq, ardaqty Paıǵambarymyz Muhammed Mustafaǵa kóptegen salaýat pen sálem joldaımyz.
Asa raqymdy, erekshe meıirimdi Allanyń atymen bastaımyn.
Dinimiz Islamda otbasylyq qundylyqtarǵa erekshe mán beriledi, ásirese erli-zaıypty adamdardyń ózara mindetteri jóninde tolyqqandy baıandalǵan. Adamzattyń ardaqtysy Paıǵambarymyz Muhammed (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) otbasylyq ómirinde jubaılaryna meıirimmen qaraıtyn adal jar, balalaryna kórkem tárbıe beretin ónegeli áke bolýy arqyly bizderge úlken úlgi bola bildi. Din men dástúrin qadir tutqan dana halqymyz da «Otan – otbasynan bastalady» dep, otbasynyń qoǵamdaǵy ornyn erekshe baǵalaǵan. Óıtkeni kez kelgen qoǵamda adamı jaqsy qasıetterdiń keńinen taraýy úshin ár otbasynyń bereke men birlikte ómir súrýiniń mańyzy zor. Alla Taǵala qasıetti Qurannyń «Baqara» súresi, 187-aıatynda:
هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ
«Olar sender úshin kıim (ispetti), sender de olar úshin dál sondaı kıim (sekildisińder)», – dep aıtqan. Atalmysh aıatta Alla Taǵala erli-zaıypty adamdardy kıimge teńeýi tegin emes. Sebebi kıim adamdy ystyq pen sýyqtan qorǵaıdy, denesindegi kemshiligin jabady, boıyna kórik beredi. Sol sııaqty erli-zaıypty adamdar da, birine qamqor, jaqsylyǵyn asyryp, kemshiligin jasyryp, bir-birine kórik bola bilýi tıis.
Ár otbasynyń irgesi myqty bolyp, tútini túzý shyǵýy úshin otbasyndaǵy er men áıeldiń ózine júktelgen mindetterge, otbasylyq ádepterge mán bergeni durys. Sonda ǵana ol shańyraqta syılastyq pen súıispenshilik ornaıdy.
Ardaqty Paıǵambarymyzdyń (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) ózi áıelderimen árdaıym jaqsy mámilede, meıirimdiliktiń aıasynda qarym-qatynas jasaıtyn bolǵan. Alla Elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) hadısinde:
خِيَارُكُمْ خِيَارُكُمْ لِنِسائِهِمْ
«Senderdiń eń jaqsylaryń áıelderińmen jaqsy qarym-qatynasta bolǵandyryń», – degen (ımam Termızı).
Alla Elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) qulshylyq-ǵıbadatynda, minez-qulqynda úmbetine úlgi bolýymen qatar, otbasy múshelerimen qarym-qatynasta da bizder úshin kórkem úlgi. Paıǵambarlyq mindetin atqarýymen qatar otbasyna kóńil bólý, olardyń kóńil-kúıin kóterip oınatý máselelerine de ýaqyt tabatyn. Ózge musylmandarǵa da osyny nasıhat etip, hadıs sháripte:
كُلُّ مَا يَلْهُو بِهِ الرَّجُلُ المُسْلِمُ بَاطِلٌ، إِلا رَمْيَهُ بِقَوْسِهِ، وَتَأْدِيبَهُ فَرَسَهُ، وَمُلاعَبَتَهُ أَهْلَهُ، فَإِنَّهُنَّ مِنْ الْحَقِّ
«Musylman adam úshin úsh nárseden basqamen kóńil kóterýdiń barlyǵy jalǵan: sadaǵyn atýy, atyn úıretýi, áıelimen oınaýy. Rasynda, olardyń da aqysy bar», – degen (ımam Ahmad).
Aısha anamyz (oǵan Alla razy bolsyn) Alla Elshisimen (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) saparda birge bolǵan kezindegi myna oqıǵany baıandaıdy: «Bir kezde Alla Elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) sahabalaryna «aldyǵa qaraı júre berińder» dep buıryq berdi. Maǵan: «al, kettik, kim qattyraq júgiredi eken?» – dedi. «Men ol kisimen jarysyp, ozyp kettim». Osydan birneshe jyl ótkennen keıin men taǵy bir saparǵa barǵanymda ol kisi sahabalaryna aldyńǵy joldaǵydaı «aldyǵa qaraı júre berińder», – dep buıryq berdi de, maǵan: «al kettik kim qattyraq júgiredi eken?» – dedi. Bul ýaqytta men aldyńǵy jolǵy jaǵdaıdy umytyp ta úlgergen edim. Salmaǵymda, edáýir aýyrlaǵan edi. Men: «Ýa, Allanyń Elshisi! Men myna kúıimde sizben qalaısha jaryspaqpyn?» – dedim. Ol kisi «bolsańshy, endi», – dedi. «Men júgire jóneldim, biraq bul joly Allanyń Elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) meni ozyp ketti». Keıin ol kisi (jymıyp): «bul seniń aldyńǵy jolǵy ozyp ketkendigiń úshin», – dedi (ımam Ábý Dáýit).
Asyl dinimiz er adamǵa otbasynyń tárbıeshisi bolýdy, nápaqamen qamtamasyz etýdi, olarǵa qorǵan, pana bolyp, jaqsy qaraýdy buıyrtsa, áıel adamǵa jaqsy isterde erine baǵynýdy, otaǵasynyń rızalyǵyn alýdy ámir etken. Ár otbasynyń baqyty erli-zaıyptylardyń otbasylyq mindetterine jaýapkershilikpen qarap, otbasyn amanat dep bilip, onyń qadir-qasıetin bilýimen tikeleı baılanysty. Alla Taǵala qasıetti Qurannyń «Baqara» súresi, 228-aıatynda:
وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ
«Erlerdiń áıelderdegi aqysy, áıelderdiń de erlerde belgili aqysy bar», – dep aıtqan.
Alla Taǵala shańyraqtarymyzǵa bereke, otbasy bala-shaǵalarymyzǵa amandyq berip, qasıetti ramazan aıyndaǵy ustaǵan oraza, jasap jatqan qulshylyqtarymyzdy qabyl etkeı!
