JOMARTTYQ – ASYL QASIET (Jıyrma úshinshi kún)
12 naýryz
Jıyrma úshinshi kún
JOMARTTYQ – ASYL QASIET
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ، أَمَّا بَعْدُ
Jaratqan Alla Taǵalaǵa sansyz madaq, ardaqty Paıǵambarymyz Muhammed Mustafaǵa kóptegen salaýat pen sálem joldaımyz.
Asa raqymdy, erekshe meıirimdi Allanyń atymen bastaımyn.
Jomarttyq ıslam dininde ózge muqtaj jandarǵa kómek kórsetýdiń saýaby mol amaly bolyp sanalady. Qazaq halqy jomart adamdy «qoly ashyq jan, jomart jan, barymen bólisetin adam» dep baǵalaǵan. Dana halqymyz: «Keń bolsań – kem bolmaısyń», – dep qanatty sóz qaldyrǵan. Jomarttyq – adamgershilik pen qaıyrymdylyq qasıetterdiń biri. Alla Taǵala:
الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى ۙ لَّهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
«Sondaı qaıyr istegender, bergenderine mindetsý, renjitý aralastyrmasa, (berip alyp buldanbasa, keıitpese) olarǵa Rabbylarynyń quzyrynda syılyq bar. Sondaı-aq olarǵa qorqynysh joq, ári olar qaıǵyrmaıdy», – degen («Baqara» súresi, 262-aıat).
Jomarttyq jasaıtyn adam tek Alla Taǵalanyń ǵana razylyǵyn kózdeıdi. Muqtaj janǵa kómektesken adam odan syılyq nemese marapat, jaqsy sóz kútpeýi tıis. Ózine qajet bola tura ózgeniń qajetin ótegen adamdy Alla Taǵala úlken nyǵmetke bóleıdi. Qasıetti Quran Kárimde Jaratýshy Iemiz quldaryn sarańdyq jasamaı, jomarttyq tanytýǵa buıyrǵan. Máselen, Qurannyń «Muhammed» súresi, 38-aıatynda Rabbymyz:
هَا أَنتُمْ هَؤُلَاءِ تُدْعَوْنَ لِتُنفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَمِنكُم مَّن يَبْخَلُ وَمَن يَبْخَلْ فَإِنَّمَا يَبْخَلُ عَن نَّفْسِهِ وَاللَّهُ الْغَنِيُّ وَأَنتُمُ الْفُقَرَاءُ وَإِن تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ ثُمَّ لَا يَكُونُوا أَمْثَالَكُم
«Negizi, sender Alla jolynda mal jumsaýǵa shaqyrylýdasyńdar. Alaıda aralaryńda sarańdar bar. Kimde-kim sarańdyq jasasa, ózine sarańdyq jasaǵany. Óıtkeni Alla baı (eshnársege muqtaj emes), sender kedeısińder. Eger Alladan teris aınalsańdar senderdiń oryndaryńa basqa qaýym ákeledi. Olar sender sekildi bolmaıdy», – dep buıyrǵan.
Dinimizde adam balasynyń Allanyń ózine bergen rızyǵynan muqtaj pendelerge kómek berý qajettiligi eskertilgen. Aqıqatynda Jaratýshy Iemiz qulynyń bergen dáýletine nemese kómegine muqtaj emes. Adam bireýdiń qajetin óteý arqyly óziniń ómirin izgilikke toltyrady.
Jomarttyq jasaýdyń eń bıik dárejesi – ózi muqtaj bolsa da, qolyndaǵy baryn ózgege berý arqyly jasalǵan jomarttyq. Islam tarıhyn qaraıtyn bolsaq, alǵashqy musylmandar osyndaı jomarttyq jasaǵanyn kóremiz. Mádınalyq musylmandar, ıaǵnı ansarlar Mekkeden kóship kelgen musylman baýyrlaryna Allanyń razylyǵy úshin kómektesip, mal-múlikterin teńdeı bólip bergen.
Jomarttyq – kórkem minezdiń ajyramas bir bóligi. Jomarttyq jasaýda adamzattyń abzaly bolǵan Paıǵambarymyz Muhammed (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) barshaǵa úlgi bola bilgen. Alla Elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) barlyq amalda úmmetine óshpes ónege qaldyrǵan.
Paıǵambarymyzdyń (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) qartaıǵan bir kári áıel kórshisi bolǵan. Onyń namaz oqyǵanda ústine jabatyn kıimi bolmaǵan. Sóıtip, qyzyn Alla Elshisine (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) jumsap: «Maǵan namazda ústime jabatyn kıim bershi», – dep suratady. Sonda Paıǵambarymyzdyń (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) ózinde de artyq kıim joq bolatyn. Sonda da ústindegi uzyn kóılekti sheship, sol áıelge berip jiberedi. Namaz ýaqyty bolǵan kezde ústinde kıimi bolmaǵany sebepti meshitke bara almaıdy. Bul jaǵdaıdan habardar bolǵan sahabalar: «Rasýlalla (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) sonshalyqty jomart. Kıimsiz qalyp meshitke kele almaı otyr. Bizde barymyzdy kedeılerge tarataıyq», – degen eken.
Sol kúni namazdan soń hazireti Álı (Alla oǵan razy bolsyn) Alla Elshisiniń (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) qasyna kelip, bala-shaǵasy úshin qaryzǵa alǵan 8 kúmis dırhamnyń jartysyn Paıǵambarymyzǵa (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) bergisi keletinin jetkizedi. «Bul dırhamǵa kıim alyńyz», – deıdi hazireti Álı (Alla oǵan razy bolsyn). Rasýlalla bazarǵa baryp, 2 dırhamǵa bir kóılek satyp alady da, qalǵan 2 dırhamǵa azyq-túlik alýǵa bara jatqanda eki kózinen aıyrylǵan soqyr adamdy kóredi. Álgi soqyr adam ózgelerden: «Kim maǵan Alla razylyǵy úshin kıim beredi», – dep surap otyrady. Alla Elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) bazardan jańa alǵan kıimin sol adamǵa beredi.
Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) surap kelgen adamnyń kóńilin qaldyrmaıtyn. Tipti, «joq» dep aıtýǵa uıalatyn.
Birde bir kisi Alla Elshisinen (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) mal-múlik suraıdy. Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) suraǵanyn beredi. Taǵy suraǵanda, taǵy beredi. Úshinshi ret suraǵanda, qolynda eshnárse bolmaǵandyqtan, ony taýyp berýge ýáde etedi. Buǵan shydaı almaǵan Omar (Alla oǵan razy bolsyn): «Nege ózińizdi sonsha qınaısyz?!» – deıdi. Sonda Alla Elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) Omardyń (Alla oǵan razy bolsyn) bul sózine qabaǵyn shytady. Sol kezde Abdýlla ıbn Hýzaıfa: «Ýa, Allanyń Elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) ber! Jaratýshy Iemiz seni ash qaldyrady dep qoryqpa!» – deıdi. Bul sózdi estigende Rasýlalla (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) kúlimsireıdi. Sonda ol: «Men osylaı jasaý úshin jiberildim», – dep jaýap beredi.
