Jumanyń alǵashqy tórt rákaǵat súnnet namazynyń qandaı dáleli bar?

Assalaýmaǵaleıkým! Jumanyń alǵashqy tórt rákaǵat súnnet namazynyń qandaı dáleli bar?

Ответ

Hanafı, Shafıǵı mázhabtarynda, sondaı-aq, Hanbalıdaǵy bir kózqaras boıynsha juma paryzynyń aldynda tórt rákaǵat súnnet oqylady. Al, Málıkı mázhabynda jumanyń aldynda bekitilgen súnnet namaz bolmaǵanymen, jalpy nápil namaz oqýǵa ruqsat bar.

Juma namazynyń aldynda súnnet namaz bar deıtinder, eń áýeli, juma namazynyń  besin namazynyń ornyna júretindigin alǵa tartady. Sondyqtan, juma namazyndaǵy eki ret azan shaqyrý, hutba oqý, paryz namazynyń tórt rákaǵattan eki rákaǵatqa túsýi sekildi arnaıy sharıǵı dáleldermen bekitilgen erekshelikterinen bólek ózge máselelerde juma namazy besin namazy sekildi oqylady.

Imam ál-Buharı óziniń sahıh hadıster jınaǵynda «Juma nmazynyń sońyndaǵy jáne aldyndaǵy súnnet namazdar» dep arnaıy taraý arnaǵanymen, jumanyń sońǵy súnnetine baılanysty hadısti ǵana keltirip, al aldyńǵy súnneti jaıly eshqandaı hadısten dálel keltirmegen. Onyń ornyna besin namazynyń aldy men sońynda oqylatyn súnnet namazdar jaıly aıtyp ketken[1].

Imam ál-Buharıdyń bulaı etýinde juma namazyn besin namazyna «qııas», ıaǵnı salystyrýy jatyr. Iaǵnı, besinniń aldynda jáne sońynda súnnet namazdary bolatyny sekildi juma paryzynyń da aldynda jáne sońynda súnnet namazy oqylatyny aıtylǵan.

Imam án-Náýaýı óziniń Múslim sahıhyna qatysty jazǵan «ál-Mınhaj» atty túsindirmesinde: «Besinniń aldynda oqylatyn súnnet namazdy jumanyń aldynda da oqý – súnnet», – degen.

Áliden (r.a): «Alla elshisi (s.ǵ.s.) jumanyń aldynda jáne sońynda tórt rákaǵattan namaz oqıtyn edi» degeni rıýaıat etilgen[2].  Bul rıýaıattyń tizbegine Hafız Záınýddın ál-Iraqı «jáııd» dep oń baǵa bergen[3].

Sondaı-aq, Alla Elshisiniń (s.ǵ.s.) janynan bir eli ajyramaǵan ǵalym sahaba Ibn Másǵudtyń (r.a.) juma namazynyń aldynda hám sońynda tórt rákaǵat namaz oqyǵandyǵy sahıh jolmen rıýaıat etilgen.

Qatadan (r.a) «Abdýllah ıbn Másǵud (r.a) jumanyń aldynda tórt rákaǵat jáne sońynda tórt rákaǵat namaz oqıtyn edi»[4] degeni rıýaıat etildi. Ibn Hajar Asqalanı bul habardy «sahıh» dep, baǵalaǵan[5]. Tipti, Ábdirazaqtyń musannafynda Ibn Masǵudtyń jumanyń aldynda jáne sońynan tórt rákaǵat súnnet namaz oqýdy buıyratyndyǵy rıýaıat etilgen. Ibn Masǵud Alla elshisinen (s.ǵ.s.) juma namazynyń aldynda jáne sońynda súnnet namazdar jaıly qandaı da bir hadısti bilgendiginen oqyǵan dep batyl topshylaýymyzǵa bolady. Alla elshisiniń udaıy qasynan tabylatyn sahabanyń juma namazynda oqylatyn súnnet namazdaryna qatysty ádetin Ibn Múbarak, Sufııanýs-sáýrı syndy tabıǵınder de ustanǵan[6].

Nafıtan rıýaıat etildi. Ol bylaı dedi: «Abdýllah ıbn Omar jumanyń aldynda namazdy sozyp oqıtyn. Al, jumadan keıin úıine baryp, eki rákaǵat namaz oqıtyn edi. Jáne ol Alla elshisi de (s.ǵ.s.) osylaı isteıtin edi dep aıtatyn»[7].

Imam án-Náýaýı óziniń «ál-Hulasasynda» Ábý Dáýidte rıýaıat etilgen bul hadısti Buharıdyń shartyna saı «sahıh» dep baǵalaǵan. Bul rıýaıattan juma namazynyń aldynda nápil nemese súnnet namazdyń oqylatynyn ańǵaramyz.

Buharıdaǵy rıýaıatta  Alla elshisi (s.ǵ.s.): «Árbir azan men qamattyń arasynda (súnnet) namaz oqylady»[8], – degen. Basqa bir sahıh hadıste: «Árbir paryz namazdyń aldynda eki rákaǵat namaz oqylady»[9], -dep, aıtylǵan. Ibn Hajar juma namazynyń aldynda oqylatyn súnnet namazǵa qatysty osy hadısti dálel retinde keltirgen[10]. Endeshe, juma namazynyń ýaqyty kirgennen keıin Hanafı men Shafıǵı mázhabyndyǵydaı tórt nemese ózge keıbir mázhabtaǵylardaı eki rákaǵat súnnet namaz oqyp jatqan adamǵa «seniń mynaýyń bıdǵat» dep qarsy shyǵý, áste, durys emes.