АДАЛЫҚ – АЛЛА ТАҒАЛАНЫҢ АМАНАТЫ
Адалдық – әрбір мұсылманның болмысының айнасы, қоғамның тірегі. Адал қоғам құру – тек заңға бағыну ғана емес, әр адамның жүрегінде, іс-әрекетінде, сөзінде шынайы адалдықты орнықтыруды талап етеді. Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы 2026 жылды «Ислам және адал қоғам» жылы деп жариялап, қоғамдағы әділдік пен адалдық құндылықтарын насихаттауды басты мақсат етіп қойды. Бұл бастама жас буынды ар-ұятқа тәрбиелеу, алаяқтық пен пайдакүнемдікке тосқауыл қоюға бағытталған.
Алла Тағала адамға ең асыл қасиет ретінде адалдықты аманат етті. Адалдық – жан тазалығы, сөз бен істің үйлесімділігі, әр әрекетіміздің Жаратушы алдында жауапты екенін сезіну. Мұсылманның шынайы келбеті мен иман дәрежесі оның іс-әрекетіндегі мүлтіксіз адалдығымен өлшенеді. Пайғамбарымыз Мұхаммед (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) өзіне пайғамбарлық келмей тұрып-ақ «Әл-Әмин» – сенімді, адал деп аталған. Оның хадисінде адалдық пен аманаттылықтың өмірлік қағида екенін айқын көреміз: «Саған аманат тапсырғанның аманатын орында. Саған қиянат жасағанға сен қиянат жасама.»
Адалдық тек шындықты айту емес, ол – ішкі дүние мен сыртқы әрекеттің бірлігі. Хакім Абайдың айтқанындай, адамның қайрат, ақыл және жүрегі бірлікте болса, ол шынайы адалдықтың үлгісін көрсетеді. Мұсылман ең алдымен Аллаға адал болуы тиіс. Бұл – құлшылықта ықыласты болу, риядан аулақ болу, әр істі Жаратушы разылығы үшін орындау. Имам Ғазали адал ниетпен жасалған амалдың құтқарушы екенін атап көрсеткен.
Рия – әрбір игі істің сауабын жоятын жүректегі рухани дерт. Егер адам жақсылығын мақтау үшін істесе, ол өзіне де, Аллаға да адал емес. Сол себептен адалдық – жүрек тазалығы мен ықыластың үйлесімі, әр әрекеттің шынайылығы.
Шәкәрім атамыз: «Адамдық борышың – халқыңа еңбек қыл, ар сақта» деп өсиет қалдырған. Мұның мәні үш нәрседе көрінеді:
- Халқына адал еңбек ету – нағыз қызмет пен ғибадат.
- Ақ жолдан таймау – Құран мен сүннеттің, адалдық пен шыншылдықтың жолында тұру.
- Ар сақтау – әр әрекеттің адалдыққа және иманға сәйкес келуі.
Адалдық тек жеке адамның ғана қасиеті емес, тұтас қоғамның тірегі. Егер әр адам өз ісін Алла алдындағы аманат деп қабылдаса, қоғамда сенім, бірлік және береке орнайды.
Мұсылман үшін адалдық күнделікті өмірде көрініс табады:
- Адал табыс – кәсіпке қиянат араластырмау, тауар мен қызметтің сапасын жасырмау.
- Адал ас – тазалық пен берекенің кілті.
- Сөз адалдығы – айтылған сөзге жауапкершілік.
- Руханият адалдығы – жалғыз қалғанда да, көпшілік алдында да бірдей болу.
Адалдық адамның рухани дамуы мен қоғамдағы беделін арттырады. Ол адамдар арасында сенім орнатып, қоғамның тұрақтылығы мен бірлігін қамтамасыз етеді. Алла Тағала адал қоғамға берекесін жаудырады, ал арамдық пен жемқорлық қоғамды іштен бұзады.
Ислам және адал қоғам идеясы – әрбір мұсылманның өмірлік ұстанымы болуы тиіс. Адалдық жеке адамның ғана қасиеті емес, тұтас қоғамның тірегі. Ол әрбір отбасынан басталып, қоғамға тарайды. Егер әр адам өз ісін Жаратушы алдындағы аманат деп қабылдаса, сенім мен береке орнайды, қоғам әділдік пен тұрақтылыққа қол жеткізеді. Шынайы адалдық – бұл қоғамды біріктіруші күш, отбасыға бақыт пен елге береке әкелетін қасиет.
Бақытбек ТӨЛЕГЕНҰЛЫ
