ATADAN QALǴAN ASYL SÓZDER
Bir qarııa ózi tapqyr, ózi sheshen eken, bir jigitti synap birneshe suraý surap, durys jaýabyn maqtap, qatesin ózi sheship beripti.
Adamgershilik degenimiz ne? – depti qarııa. – Adamgershilik aqyldy adamnyń asyl qasıeti, - depti jigit.
Sonda qarııa: – Durys balam, al adamgershiliktiń óziniń jeti qasıeti bar.
Birinshisi, aqyldylyq – adamgershiliktiń alǵashqy satysy;
ekinshi, sálemdesý – adamgershiliktiń bastamasy;
úshinshi, syılasý – adamgershilińtiń ary men nury;
tórtinshi, qurmetteý – adamgershiliktiń qoldaýshysy;
besinshi, kishipeıildilik;
altynshy – izettilik;
jetinshisi – meıirimdilik.
Sońǵy úsheýi adamgershiliktiń senimdi dostary – degen eken. – Aqyldy adamnyń qansha panasy bar ? – depti qarııa.
– Ata, adamda úıden basqa pana joq, - depti jigit.
– Joǵa balam, elde úıiń pana, úıde anań pana. Esińde bolsyn, úı anaǵa pana, ana balaǵa pana, panasyz adamnyń baǵy joq.
Aqyldy adamnyń ómirde jeti panasy bar
– baspana jaqsy bolsa basyńa pana;
súıgeniń jaqsy bolsa úıińe pana;
aǵaıyn jaqsy bolsa kóńilge pana;
ulyń jaqsy bolsa bolashaǵyńa pana;
dana jaqsy bolsa elge pana;
han jaqsy bolsa halyqqa pana, - degen eken.
– Bala ashyqsa kim kináli? – dep suraıdy taǵy qarııa.
– Ata, bala ashyqsa anasy kináli,- depti jigit.
– Joq, balam. Bala ashyqsa anaǵa qaraıdy, ana ashyqsa ákege qaraıdy, áke ashyqsa kim-kóringenge qaraıdy.
Esińde bolsyn, aqyldy áke ananyń qamyn oılaıdy, qaryny toq balanyń qaıǵysy joq. Ákesi joq balanyń qaıǵysy kóp.
Aqymaq áke óz balasynyń keleshegin oılamaıdy.
Áke jaqsy bolsa ananyń kóńili ósedi, balanyń oıy men boıy qatar ósedi.
Ómirde bala ashyqsa áke kináli, balany asyraý ákege paryz.
Ashyqqanǵa aqyl aıtpa, qoryqqanǵa qatty aıtpa, - degen eken.
– Aldaý aqymaqtyń isi me? – depti qarııa taǵy jigittiń zerdesin synap.
– Ata, aqymaq qoryqsa aldaıdy, - depti jigit jaýap berip.
– Durys balam, aqymaqtyń aldaýy kóp, jaqsylyǵy joq.
Esińde bolsyn, balam, ómirde aqymaq ul ata-anasyn aldaıdy, jetesiz shákirt ustazyn aldaıdy, meıirimsiz jan aǵaıynyn aldaıdy, syılaspaǵan aǵaıyn birin-biri aldaıdy, ákim aldasa el taryǵady, han aldasa halyq qaıǵyrady, aqylyń bolsa ata-anańdy aldama, jaýyńdy qoldama, dos aldasa ókinesiń, jaý aldasa egilesiń, - dep sózin sabaqtaǵan eken qart.