AÝYLǴA, ÚIGE, DASTARHANǴA QURMET
Qazaq halqy qonaqqa degen qurmeti óte joǵary bolǵan jáne qazirde úıine qonaq kelse, jaqsy kútip qurmet jasaıdy "Qonaq - atańnan ulyq" degen túsinikpen bar qurmetin jasap otyrady.
Ilgeride elde júrgende ortalyqtan alysta, qoı baǵatyn shopan, halyqqa qadirli, sóz túsinetin, ótkennen ǵıbratty áńgime kóp biletin aǵamyzdyń aýylyna úsh-tórt jigit birge qydyryp bardyq. Maqsatymyz, dalaǵa baryp, jadyrap, qoıly aýyldan qurt-irimshik jep, shubat iship, aǵamyzdyń tańǵa taýsylmaıtyn áńgimesin tyńdaý. Jaqsy kóretin inileri sálem berip kelgenine qýanǵan aǵamyz qonaqasyǵa semiz bir marqasyn soıyp, qazaqtyń kıiz úıinde tórge qalyń kórpeler tóselip, jataıýǵa jastyqtar tastalyp, dastarhanyn keń jaıyp, qur-irimshigin, aıran-shubatyn aldymyzǵa molynan qoıyp, aýyldyń qonaqqa degen bar qurmetin jasap otyrdy. Jaılaýda, dalada irgeden salqyn samal esken kıiz úıdiń tórinde, qazaqtyń keńpeıil aqnıetimen jaıylǵan aq dastarhanynan dám alyp, áńgimemiz jarasyp, óte kóńildi otyrys bolyp jatqan. Qara qazanda qaınaǵan marqanyń (toqty) eti de pisip qalǵan. Syrtta mashınanyń daýysy estildi, aǵamyzdyń uldary úıden syrtqa shyǵyp, kelgen qonaqtardy kútip aldy. Sálden keıin biz otyrǵan úıge sálem berip úsh kisi kirdi. Qalada turatyn aýyldyń jigitteri eken, qoldaryn jýyp, jas retimen dastarhanǵa jaıǵasty. Aman-túgel surasyp bolǵan kezde tamaq ta daıyn bolypty. Aǵamyzdyń balasy:
– Mashınada otyrǵan kisi úıge kirmeı me, tamaq daıyn boldy,-dedi.
Sol kezde aǵamyz:
– Aý, ol kim, nege úıge shaqyrmadyńdar, tez baryp shaqyryp kel, úıge kirsin!?-dedi. Sol kezde sońynan kelgen kisilerdiń biri:
– Aǵa, ol jigit ózge ult ókili, qarnym toq, tamaq jemeımin dedi,-dep jaýap berdi.
Aǵamyzdyń júzinen renish baıqalyp:
- Jigitter, qaı atańnan kórip ediń, aýylyna kelgen qonaqty úıge kirgizbeı, syrtta otyrǵyzyp qoıǵan. Úıge kelgen qonaqtyń kirmeı, dastarhannan dám aýyz tımeı syrtta otyrýy qazaq úshin úleken aıyp ekenin bilesińder me!?-dedi. Kisiniń biri:
– Aǵasy, ol kisi bizdiń dástúrimizdi bilmeıdi, -dep edi. Aǵamyz:
- "Jolǵa shyqsań joldasyńdy taýyp shyq, ... " degen, jolǵa shyqqannan keıin, azamattar joldastarymen birge júrýi kerek, as ta, at ta ortaq. Birinen ekinshisi erkshelenip, ózgeshe qylyq kórsetý kórgensizdik bolady. Aıyp senderden, ózge ult bolsa, qazaqtyń aýylǵa kelýi, úıge kirýi týraly nege túsindirip aıtpadyńdar, aýylǵa kelgen qonaqtyń úıge kirmeı attan túspeýi, úıge kirgen qonaqtyń aldyna qoıǵan astan dám tatpaýy jaý kisiniń, ne aqyl-esi kem kisiniń qylyǵy ekenin bilesińder me, úıine kelgen qonaq úıge kirmeı, kólikte otyrǵanda qaı qazaqtyń boıyna jegen asy sińip, árqaıyn otyrady. Aýylǵa kelgen qonaqtyń úıge kirmeı, daıyn asqa qaramaýy, aýyldy, úıdi, aq peıilmen jaıylǵan dastarhandy qurmettemegeni, aýyldyń azamattaryn syılamaǵany bolyp espteledi. Qazir kólikte otyrǵan kisini úıge kirgizesińder, bolmasa ... dep, qabaǵyn túıip, sózin aıaqtady aǵamyz.
Bizden keıin kelgen qonaqtardyń biri úıden syrtqa shyǵyp, kólikte otyrǵan kisimen biraz sóılesip, úıge kirgizdi.
Osy oqıǵa álge deıin oıymnan shyqpaıdy. Kezinde aýylǵa soqpaı ótip bara jatqan jolaýshynyń izinen qýyp jetip, jón surasyp, "aýylǵa qaıtyńyz, qonaq bolyńyz" dep, qonaq kútýdi mártebe sanaǵan qazaqtyń urpaǵymyz ǵoı. "Qonaq kútýden aıyrylǵan qazaq, kóp nárseden aıyrylǵan qazaq" degen eken zańǵar jazýshy Muqtar Áýezov.
Ońdasyn ORAZOV