AJAL AÝZYNDAǴY ADAMDAR NE OILAIDY?
Pallıatıvtik terapııa bóliminde aýrý jeńip, ólim aldynda jatqan patsıentterdi uzaq jyldar kútip-baqqan avstralııalyq medbıke Bronnı VEr «Ólim aýzyndaǵy adamdardyń basty bes ókinishi» (aǵylshynsha «The Top Five Regrets of the Dying») degen kitap jazyp, jaryqqa shyǵarypty. Avtor kúni bitýge taıaǵan naýqastardyń óler aldyndaǵy áńgimelerin, orny tolmas ókinishterin, jan kúızelisin jazyp alyp otyrǵan eken. Medbıkeniń pikirinshe, dám-tuzy taýsylǵan jandardyń baqıǵa attanar aldyndaǵy júrekjardy áńgimeleri basqalardyń erteń o dúnıe tabaldyryǵyna jaqyndaǵanda ótkenine ókinbeıtindeı, bul jalǵanda ónegeli ómir súrýine sebep bolar edi...
Bul ómirge kim kelip, kim ketpeıdi?! Halyqqa jaqsylyq jasap, sharapatyn tıgizgender de, qara basynyń qamyn kúıttegender de, "kókte qalyqtap" ómir súrgender de, "jerbaýyrlap" kúnin ótkergender de bul jalǵannan armansyz ótpek emes. Adamnyń armany taýsylmaıdy. Aldamshy dúnıeniń qonaǵy ekenin bile tura, kóp nársege qol jetkizip, qamtyp qalsam dep tyrashtanady. Soǵan jetý úshin bireýler qylmysqa barady, kúnáǵa batady. Biraq baqılyq aldynda bári bekershilik ekenine bir kúni kózi jetedi. Ásirese, ımanyn úıirip, ólim aýzynda jatqan adamnyń qysqa ǵumyrynda jete almaǵan armany, ótkenge ókinishi, basqaǵa jasaǵan qııanaty úshin sezinetin ishki kúızelisi aýyr bolady.
Psıhologtardyń aıtýynsha, tán dertinen góri jan kúızelisi adamnyń janyna qattyraq batady. Uzaq ýaqyt tósek tartyp, hal ústinde jatqan adam ótken ómirindegi ókinishti tustaryn kóp oılap, ózin-ózi ishteı jeıtini belgili. Medbıke Bronnı VEr sondaı adamdardyń ómiriniń sońynda ashylyp aıtqan áńgimelerinen paıdaly sabaq alý úshin jazyp alyp otyrypty.
– Ajaly taıanǵan adamdardan «Qandaı ókinishińiz bar?» nemese «Ómirińizdi ózgertip, qaıta bastaǵyńyz kele me?» degen suraqtaryma negizinen birkelki jaýaptar aldym, – deıdi ol. – Tómende ajal aýzyndaǵy adamdardyń basty bes ókinishi:
1. Basqalardyń aıtýymen emes, óz-ózime senimdi bolyp, óz qalaýymsha ómir súrýge batylym jetpegenine ókinemin.
«Kóp adam bul týraly jıi aıtady. Olar ómiri aıaqtalyp qalǵanyn túsingen kezde artynda qanshama iske aspaǵan oılary men armany qalyp bara jatqanyn kóredi. Jurttyń basym kópshiligi qysqa ómirinde ıgi oılarynyń tipti jartysyn da júzege asyra almaıdy eken, tek aqyret kúni taıaǵanda ǵana sonyń bári óziniń sheshimi boıynsha bolǵanyn túsinedi. Densaýlyqtyń qandaı erkindik beretindigi týraly eshkim oılanbaıdy, tek odan aırylǵan kezde esi kiredi».
2. Tym kóp jumys istegenim ókinishti.
«Men bul sózdi ózim qarap-kútken barlyq derlik er adamdardan estidim. Olar balalarynyń qalaı ósip ketkenin baıqamaı qalǵan, áıelimen ýaqytty az ótkizgen. Áıelder de bul týraly jıi aıtyp, ókinedi. Men kútim jasaǵan er adamdardyń bári ómiriniń kóp bóligin jumysta ótkizgenine ókinedi».
3. Óz sezimimdi ashyq aıtýǵa batylym jetpegenine ókinemin.
«Kóp adam aınalasyndaǵylarmen jaqsy qatynasyn saqtaý úshin oılaryn ishke búgip ótedi. Sonyń saldarynan ózin shekteýmen ómir súredi, óz oıyndaǵydaı bola almaıdy. Sóıtip, saryýaıymnan, qanaǵattanbaýdan aýrý tabady» (Madonna: «Kóp adam neni qalaıtynyn aıtýǵa qorqady. Sondyqtan da sol qalaǵanyna qolyn jetkize almaıdy» — mátinge qosymsha. B.A.).
4. Dostarymmen az aralasqanym ókinishti.
«Kóp adam naǵyz dostarynyń qadirin tósek tartyp nemese olardan múlde aıyrylyp qalǵanda biledi. Ómirdiń usaq-túıek problemalarymen júrip, eń jaqyn dostarymen qarym-qatynasyn úzip alady. Adam óler aldynda jaqyn dostaryn qatty saǵynyp, izdeıdi».
5. Ózime baqytty bolýǵa jol bermegenim ókinishti.
«Qyzyq, biraq kóp adam osy jaǵynan qatty ókinedi. Kóbi «Baqyt» degen – tańdaý máselesi» ekenin ómiriniń sońyna deıin túsinbeı ótedi eken. Olar ómir boıy qoǵamynda qalyptasqan ádet-saltty ustanýǵa májbúr bolady. Ómirdegi yqtımal ózgerister olardyń kóńiline qorqynysh týǵyzyp, sonyń kesirinen ózgeniń de, óziniń de aldynda osy ómirine rıza sııaqty bolyp kórinýge ıtermeleıdi» dep jazady avtor.
(Internet materıalynan óńdelip alyndy)
Batyrbolat Aıt-Bolatuly
