BABALAR AMANATY – RÝHANI QUNDYLYQTAR

Ata-babalarymyz ǵasyrlar boıy ıslam dinin ustanyp, ony tek qulshylyq emes, ómir salty retinde qabyldaǵan. Din olardyń júregine ıman uıalatyp, minez-qulqyn kórkeıtip, qoǵamda ádildik pen meıirimdiliktiń ornyǵýyna negiz boldy. Sondyqtan halqymyz dindi rýhanı tirek sanaǵan.

Islam dini qazaq halqynyń salt-dástúrimen bite qaınasyp, urpaqtan-urpaqqa jalǵasqan asyl muraǵa aınaldy. Ata-babalarymyz din arqyly urpaǵyn adaldyqqa, izettilikke, úlkendi qurmettep, kishige izet kórsetýge tárbıeledi. Quranda Alla Taǵala ádildikke, izgilikke, týystarǵa qaraılasýǵa buıyryp, arsyzdyq pen zulymdyqtan tyıǵan («Nahyl» súresi, 90-91-aıattar).

Osy qaǵıdalar ata-babalarymyzdyń ómir saltyna aınalyp, qoǵamda birlik pen tatýlyqty saqtaýǵa qyzmet etti. Sondyqtan babalardan qalǵan dindi qurmettep, ony durys túsinip, keler urpaqqa jetkizý – árbir musylmannyń mindeti. Osy turǵydan ata-babalarymyzdan jetken tórt negizgi qundylyqqa toqtalaıyq.

Birinshi: Ádildik – babalar amanaty

Ádildik – ıslam dininiń eń uly qundylyqtarynyń biri. Qazaq halqy da ádildikti joǵary baǵalap, el ishindegi daýdy ádil bılerdiń tóreligimen sheshken. «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joq» degen sóz ádildiktiń adamdyqtyń bıik ólshemi bolǵanyn kórsetedi.

Quranda: «Ýa, ıman keltirgender! ... qara qyldy qaq jarǵan ádil bolyńdar», – dep buıyrylǵan («Nısa» súresi, 135-aıat). Alla Elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Rasynda, bul dúnıede ádildik tanytqandar, Rahmannyń quzyrynda marjannan jasalǵan minberlerde bolady», – degen (ımam Múslım).

Demek, ádildik – dinimizdiń de, dástúrimizdiń de ózegi. Ádildik bar jerde senim, tatýlyq pen bereke ornyǵady.

Ekinshi: Izgilik – ata-baba murasy

Qazaq halqy izgilik pen meıirimdilikti ejelden joǵary baǵalaǵan. Ata-babalarymyz urpaǵyna dúnıe-múlikten buryn adamdyq pen jaqsylyq jasaýdy amanat etti. «Jaqsylyq qylsań – qaıyrymyn óziń kóresiń», «Jaqsynyń jaqsylyǵyn aıt – nury tasysyn» degen naqyldar halqymyzdyń izgilikke degen kózqarasyn tanytady.

Alla Taǵala: «Árdaıym jaqsylyq jasańdar, shúbásiz, Alla izgi is istegenderdi jaqsy kóredi», – degen («Baqara» súresi, 195-aıat). Al Alla Elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Allaǵa adamdardyń eń súıiktisi – adamdarǵa eń paıdalysy», – degen (ımam Tabarı).

Adamǵa paıda tıgizý tek materıaldyq kómekpen shektelmeıdi. Bilim úıretý, aqyl-keńes berý, durys jol kórsetý, qıyndyqta qoldaý da – izgiliktiń kórinisi. Sondyqtan halqymyzdyń «Baı bolsań – halqyńa paıdań tısin» degen sózi osy ustanymmen úndesedi.

Úshinshi: Týystyq qarym-qatynasty saqtaý – babalar murasy

Qazaq halqy týystyq baılanysty qoǵamnyń birligi men berekesiniń negizi sanaǵan. «Aǵaıyn tatý bolsa – at kóp» degen naqyl týystar arasyndaǵy tatýlyqtyń mańyzyn kórsetedi. Aǵaıynǵa qamqor bolý, qıyndyqta qol ushyn berý, qýanyshta birge bolý – halqymyzdyń adamgershilik ólshemderiniń biri bolǵan.

Islam dini de týystyq baılanysty saqtaýǵa erekshe mán beredi. Alla Elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) Alla Taǵalanyń týystyq baılanysty jalǵaǵandy jalǵaıtynyn, al úzgendi úzetinin jetkizgen. Quranda da týystyq qatynasty úzý qatań eskertiledi («Muhammed» súresi, 22-24-aıattar).

Sondyqtan týystyqty saqtaý – jaı ǵana áleýmettik mindet emes, ata-babadan qalǵan qasıetti mura ári ult birligin nyǵaıtatyn rýhanı qundylyq. Ybyraı Altynsarın: «Balaǵa berilgen birinshi tárbıe ata-anasyn, týysyn, joldasyn syılaýǵa úıretýden bastalady», – degen.

Tórtinshi: Antqa adal bolý – babalardan jetken qasıet

Qazaq halqy sózdiń qadirin bilip, ýádege beriktikti adamdyqtyń ólshemi sanaǵan. «Er jigittiń eki sóılegeni – ólgeni» degen naqyl sertke beriktiktiń qanshalyqty joǵary baǵalanǵanyn bildiredi.

Islamda da ýádege adaldyq erekshe dáripteledi. Quranda: «Olar, Allaǵa bergen ýádesin oryndaǵandar jáne bergen sózderinen aınymaǵandar», – dep, ýádesinde turatyndar madaqtalady («Raǵyd» súresi, 20-aıat). Alla Elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) shyndyqty aıtý, ýádeni oryndaý jáne amanatty qaıtarý sekildi qasıetterdi musylmannyń mańyzdy mindetteri retinde ataǵan (ımam Ahmad).

Sertke beriktik – ar tazalyǵynyń, ıman men adamgershiliktiń belgisi. Ýádege adal bolý qoǵamdaǵy senim men tatýlyqty nyǵaıtady.

Ata-babalarymyz ǵasyrlar boıy ıslam dinin ustanyp, onyń asyl qundylyqtaryn urpaǵyna amanat etip qaldyrdy. Ádildik, izgilik, týystyq baılanysty saqtaý jáne ýádege adal bolý – dinimizben de, ulttyq tárbıemizben de sabaqtasqan rýhanı mura.

Islam dini ótken izgi býyndy qurmettep, olar úshin duǵa etýge úndeıdi. Quranda: «Ýa, Rabbymyz! Bizdi jáne bizden buryn ıman keltirgen baýyrlarymyzdy keshire kór!» – dep duǵa etý úıretilgen («Hashyr» súresi, 10-aıat).

Sondyqtan ata-babalarymyzdyń izgi jolyn qadirlep, olardyń amanatyna adal bolý – búgingi urpaqtyń qasterli boryshy. Ótkendi qurmettep, rýhanı qundylyqtardy saqtaý – ımandy nyǵaıtyp, qoǵamnyń birligi men tutastyǵyn arttyrady.

Alla Taǵala bizdi ata-babalarymyz ustanǵan haq dinnen aıyrmasyn, júregimizdi ımanmen nurlandyryp, babalarymyzdyń izgi jolyn jalǵaıtyn sanaly ári salıqaly urpaqtan bolýdy násip etsin.