DIN NASIHATY EMOTsIIaMEN EMES, BILIMMEN JASALADY
Qazirgi qoǵamda dinı aqparatqa degen suranys jyl sanap artyp keledi. Ásirese ınternet pen áleýmettik jelilerdiń damýy din týraly málimetti burynǵydan da qoljetimdi etti. Birneshe sekýnd ishinde kez kelgen adam dinı ýaǵyzdy tyńdap, maqala oqyp, suraqqa jaýap taba alady. Bul – dinı saýattylyqty arttyrý úshin úlken múmkindik.
Alaıda aqparattyń qoljetimdi bolýy onyń barlyǵy durys degendi bildirmeıdi. Búginde áleýmettik jelilerde dinı mazmundaǵy san alýan aqparat kezdesedi. Biri adamdy bilimge, izgilikke, sabyrlyqqa shaqyrsa, endi biri dinı uǵymdardy ústirt túsindirip, qoǵamda túsinispeýshilik týǵyzýy múmkin. Osy turǵydan alǵanda qazirgi qoǵam úshin mańyzdy máselelerdiń biri – din týraly aqparatty durys qabyldaý jáne ony saýatty jetkizý mádenıetin qalyptastyrý.
Dinı aqparattyń kóptigi – dinı bilimniń kepili emes
Búginde áleýmettik jeli qoldanýshysy dinı taqyryptaǵy júzdegen beınerolıkti kórip, ondaǵan ýaǵyz tyńdaýy múmkin. Biraq birneshe beınerolık kórý arqyly adam belgili bir dinı máseleniń mamany bolyp ketpeıdi. Din – tek jekelegen úkimder men dinı termınderdiń jıyntyǵy emes. Onyń ózindik ǵylymı ádistemesi, tarıhy, qalyptasqan dástúri jáne túsindirý júıesi bar. Sondyqtan qandaı da bir dinı máseleni durys túsiný úshin onyń mánin konteksten bólip qaramaı, senimdi derekkózderge súıený qajet. Keı jaǵdaıda áleýmettik jelide dinı mátinniń bir ǵana bóligi alynyp, onyń aldynda nemese keıin aıtylǵan oılar eskerilmeıdi. Nátıjesinde bastapqy maǵynasy ózgerip, kórermenge múlde basqa túsinik qalyptasýy múmkin. Sondyqtan dinı aqparatty qabyldaǵanda eń aldymen: «Bul aqparatty kim aıtyp otyr?», «Ol qandaı derekke súıenedi?», «Bul pikirdiń ǵylymı negizi bar ma?», «Basqa bilikti mamandar bul máseleni qalaı túsindiredi?» degen suraqtarǵa jaýap izdegen jón. Dinı saýattylyqtyń bir belgisi – bárine birdeı sene berý emes, aqparatty saralaı bilý.
Áleýmettik jelidegi dinı kontentke jaýapkershilik qajet
Qazirgi tańda áleýmettik jeli tek aqparat alý quraly ǵana emes, qoǵamdyq pikir qalyptastyratyn mańyzdy ortaǵa aınaldy. Bir adamnyń jazbasy nemese beınerolıgi qysqa ýaqyt ishinde myńdaǵan adamǵa taralýy múmkin. Osyǵan baılanysty dinı taqyrypta kontent jasaıtyn azamattardyń jaýapkershiligi de arta túsedi. Sebebi din máselesinde aıtylǵan árbir sóz belgili bir adamnyń dúnıetanymyna áser etýi yqtımal. Ásirese Emotsııaǵa qurylǵan dinı nasıhatqa saqtyqpen qaraǵan jón. Qorqynysh, ashý, kiná sezimi nemese qoǵamǵa degen narazylyqty kúsheıtý arqyly aýdıtorııa jınaý ońaı bolýy múmkin. Biraq mundaı tásil dinı bilim berýden góri adamnyń Emotsııasyna yqpal etýge jaqyn. Shynaıy dinı nasıhat adamnyń sezimine áser etýmen ǵana shektelmeýi kerek. Ol bilimge, oılanýǵa jáne izgilikke jeteleýi tıis. Din máselesinde qatty sóıleý nemese óz pikirin ózgelerden joǵary qoıý – bilimniń belgisi emes. Kerisinshe, kúrdeli máseleni qarapaıym ári túsinikti tilmen jetkize bilý, ózge pikirge qurmetpen qaraý jáne dálelge súıený – dinı mádenıettiń kórinisi. «Meniń pikirim ǵana durys» degen ustanym qaýipti Qoǵamda kez kelgen másele boıynsha ártúrli pikirdiń bolýy zańdy. Dinı máselelerde de ǵalymdar arasynda belgili bir máselege qatysty túrli kózqarastar kezdesýi múmkin. Mundaı jaǵdaıda pikir alýandyǵyn túsinýdiń ornyna, tek óziniń kózqarasyn absolıýtti aqıqat retinde kórsetý qoǵamdaǵy túsinispeýshilikke sebep bolýy yqtımal. Ásirese áleýmettik jelide «tek men aıtqan pikir durys», «basqalardyń barlyǵy adasqan» degen mazmundaǵy kesimdi sózder kezdesedi. Mundaı tásil adamnyń synı oılaý qabiletin álsiretip, dinı máselelerge birjaqty qaraýyna ákelýi múmkin. Dinı bilimniń maqsaty – adamǵa ózgelerdi aıyptaýdy úıretý emes, óz jaýapkershiligin túsindirý. Sondyqtan dinı pikirtalasta qarsy adamnyń jeke basyna tıisýdiń ornyna, aıtylǵan oıdyń dálelin taldaǵan durys. Iaǵnı máseleni tulǵamen emes, ıdeıamen talqylaý mádenıetin qalyptastyrý qajet. Bul ásirese jastar úshin mańyzdy. Óıtkeni jas adamnyń dúnıetanymy qalyptasý kezeńinde ártúrli aqparattyń yqpalyna tez túsýi múmkin.
Jastarǵa tyıymnan buryn túsindirý qajet
Jastardyń ınternetti qoldanýyn tolyǵymen shekteý múmkin emes jáne bul tıimdi sheshim de emes. Sebebi tsıfrlyq tehnologııa qazirgi ómirdiń ajyramas bóligine aınaldy. Sondyqtan basty mindet – jastardy ınternetten alystatý emes, ınternettegi aqparatty durys paıdalanýǵa úıretý. Jas adam kúmándi dinı aqparatqa kezikkende ony birden bólispeı, aldymen tekserýdi ádetke aınaldyrýy qajet. Aqparattyń avtoryn, derekkózin, jarııalanǵan ýaqytyn jáne negizgi maqsatyn anyqtaý – qarapaıym, biraq mańyzdy qadamdar. Máselen, áleýmettik jelidegi belgili bir adamnyń jazylýshysy kóp bolýy onyń dinı máseleler boıynsha bilikti maman ekenin bildirmeıdi. Beınerolıktiń kóp qaralym jınaýy da onyń mazmuny durys degen sóz emes. Qazirgi qoǵamǵa aqparatty kóp biletin adamnan góri, aqparattyń durysy men burysyn ajyrata alatyn adam qajet.
Dinı saýattylyq pen medıasaýattylyq qatar júrýi tıis
Búgingi kúni dinı saýattylyqty medıasaýattylyqtan bólek qarastyrý qıyn. Sebebi azamattardyń dinı taqyryptaǵy aqparatty qabyldaıtyn negizgi arnalarynyń biri – ınternet. Medıasaýatty adam aqparattyń Emotsııalyq turǵydan qalaı usynylǵanyna nazar aýdarady. Ol birjaqty málimetke birden senbeıdi, basqa derekkózdermen salystyrady jáne aqparattyń qandaı maqsatta taratylǵanyn túsinýge tyrysady. Bul daǵdy dinı salada erekshe mańyzdy. Mysaly, qandaı da bir dinı másele týraly beınerolıkte qoǵamnyń belgili bir bóligin kemsitý, adamdardy «biz» jáne «olar» dep bólý, zańdy nemese qoǵamdyq tártipti joqqa shyǵarý, ózge pikirdegi azamattarǵa óshpendilik qalyptastyrý baıqalsa, mundaı kontentke synı kózqaraspen qaraý qajet. Din adamdy jaqsylyqqa, jaýapkershilikke jáne adamgershilikke tárbıeleýi tıis. Sondyqtan dinı mazmundaǵy aqparattyń adamǵa jáne qoǵamǵa áseri de eskerilýi kerek.
Dástúrli qundylyq pen dinı saýattylyq
Qazaq halqynyń rýhanı dúnıesinde din men adamgershilik uǵymdary ózara sabaqtasyp otyrǵan. Úlkendi syılaý, ata-anany qurmetteý, kórshimen tatý bolý, muqtajǵa qoldaý kórsetý, eldiń birligin saqtaý sııaqty qundylyqtar halqymyzdyń dástúrli dúnıetanymynda erekshe oryn alǵan. Dinı saýattylyqty qalyptastyrý kezinde osy qundylyqtardy da eskergen jón. Óıtkeni dindi tek tyıymdar men mindetterden turatyn júıe retinde qabyldaý onyń tárbıelik mazmunyn tolyq ashpaıdy. Dinniń adam minezin qalyptastyrýdaǵy orny da mańyzdy. Kórkem minez, sabyr, keshirim, adaldyq, amanatqa beriktik, ata-anaǵa qurmet – adamnyń kúndelikti ómirinen kórinetin qundylyqtar. Sondyqtan dinı bilim adamnyń minez-qulqynan baıqalýy kerek. Adamnyń qansha dinı aqparat biletini ǵana emes, sol bilimdi ómirinde qalaı qoldanatyny mańyzdy.
Teologtyń qoǵamdaǵy mindeti
Qazirgi kezeńde teolog mamandardyń jumysy tek dinı termınderdi túsindirýmen shektelmeıdi. Qoǵamdaǵy dinı úderisterdi baqylaý, azamattardyń suraqtaryna túsinikti jaýap berý, jastar arasynda aqparattyq-túsindirý jumystaryn júrgizý jáne kúmándi dinı aqparattyń aldyn alý da mańyzdy mindetterdiń biri. Teolog halyq pen dinı aqparat arasyndaǵy túsindirýshi kópir bolýy kerek. Bul rette mamannyń sózi qarapaıym ári túsinikti bolǵany mańyzdy. Sebebi kúrdeli dinı termınderge toly túsindirme kóp jaǵdaıda qarapaıym azamatqa qajetti jaýapty bere almaıdy. Sondyqtan qazirgi teolog tek dinı bilimdi ǵana emes, qoǵamnyń suranysyn, jastardyń aqparatty qabyldaý ereksheligin jáne áleýmettik jeliniń jumys isteý prıntsıpterin de túsinýi qajet.
Qorytyndy
Din – adamnyń rýhanı dúnıesine áser etetin mańyzdy qundylyq. Sondyqtan ony túsindirýde de, nasıhattaýda da úlken jaýapkershilik qajet. Búgingi aqparattyq zamanda dinı bilimge qoljetimdilik artqanymen, jalǵan jáne burmalanǵan aqparattyń taralý múmkindigi de kóbeıdi. Mundaı jaǵdaıda qoǵam músheleriniń dinı saýattylyǵy men medıasaýattylyǵyn qatar arttyrý mańyzdy. Ár azamat kez kelgen dinı aqparatty qabyldamas buryn onyń derekkózine nazar aýdaryp, aıtylǵan pikirdiń ǵylymı negizin tekserip, qajet bolǵan jaǵdaıda bilikti mamandardyń túsindirmesine júgingeni jón. Din nasıhaty adamnyń qorqynyshyn kúsheıtýge nemese qoǵamdy bólýge emes, onyń bilimin arttyrýǵa, oılanýyna jáne jaqsy amal jasaýyna baǵyttalýy tıis. Óıtkeni din týraly kóp sóıleý – dinı saýattylyqtyń ólshemi emes. Dinı bilimniń shynaıy nátıjesi adamnyń kórkem minezinen, qoǵamǵa degen jaýapkershiliginen jáne ózgege qurmetinen kórinedi.
N. Qadesov,
Jetisý oblysy
