DIN JÁNE OTBASY
Sońǵy kezde bolǵan oqıǵalar qoǵamnyń talqysyna kóp túse bastady. Osy keleńsiz jaǵdaılardy keıbir azamattar dinmen baılanystyryp ta jatyr. Ókinishke qaraı, radıkaldy kózqarastarda jumaq pen áıeldiń ortasyna erkekti qoıatyn túsinik joq emes! Iaǵnı áıeldiń jumaqqa barýy tikeleı kúıeýiniń rızashylyǵyna baılanysty dep «Bir áıelge kúıeýi razy bolǵan jaǵdaıda qaıtys bolsa jumaqqa barady» (Tırmızı, Rada, 10) degen hadısti ózderiniń nápsisi men Egosynyń quralyna aınaldyryp jatady. Buǵan keıbir ýaǵyzshylardyń áıelderdi «urýǵa» qatysty pikirleri qosylsa ózderin «taza musylman» sanaıtyndar ılanyp, ómirlik jar etip alǵan jandarǵa óktemdik kórsetýi «dinniń ruqsaty» sanalýy múmkin.
Biraq, dindarlar arasynda «Senderdiń eń jaqsylaryń áıelderine jaqsy mámilede bolǵandaryń» (Tırmızı, Rada, 11) degen dúnıe kóp nasıhattalmaıdy. Quranda: «Bir-birlerińnen tynyshtyq tabý úshin senderge jubaılar jaratýy, aralaryńa súıispenshilik pen meıirim salýy onyń belgilerinen. Oılanǵan qaýym úshin munda ǵıbrat bar!» deýi de otbasyndaǵy qatynastyń izgilikpen baılanysty ekendigin kórsetedi. Halqymyz da «Úı ishi ala bolsa, keregeniń basy tolǵan bále bolady» dep otbasyndaǵy tynyshtyqtyń, tatýlyqtyń qanshalyqty mańyzdy ekendigin aıtady.
Óziniń otbasyn tastap, eriniń urpaǵyn jalǵaý úshin ómirin arnaǵan, náziktigi men álsizdigi basty ereksheligi bolyp tabylatyn, máńgilik jary etip alǵan balalarynyń anasyn jaý kórip til tıgizý, qol kóterý otbasynda súıispenshilikti arttyrmaıdy ǵoı! Tipti úlken qısyndyq qaıshylyq sanalady. Al óziniń eń jaqyny sanalatyn jubaıyna qamqor bola almaǵan «er azamat» eliniń qamyn qalaı jeıdi, ultynyń, rýynyń, otbasynyń namysyn qalaı qorǵaıdy?!
Sonymen birge, erkektiń bas bolýy da Quran-Kárimde bekitilgen «Erler áıelderdiń aldynda basymdyqta» (Nısa súresi, 34). Sebebi ıslam otbasyn asyraýdy er azamatqa júktegen. Bul er azamatqa absolıýtti erkindik beregen degen sóz emes. Nur súresiniń 30-aıatynda: «Múmın erkekterge aıt, kózderin haramnan jáne aryn zınadan qorǵasyn!» deıdi. Bul otbasyndaǵy turaqtylyqtyń negizi. Jalpy otbasyndaǵy turaqtylyq óz-ara senim men syılastyqta qurylady. Halqymyz «Erkek - úıdiń egesi, áıel – úıdiń shegesi» degende osy máseleni meńzeıdi.
Paıǵambardyń «Bir adamnyń izgilik jolynda jumsaǵan aqshasynyń eń abzaly otbasyna jumsaǵan aqshasy...» (Rııazýs-Salıhın, I, 329) degeni otbasyna jumsalǵan qarajattyń eń abzal sadaqa ekendigin «Barnı» úshin urantyndar túsine me eken?! Tek qana materıaldyq turǵydan qamtamasyz etý emes, ata-ana balalaryn jaqsy tárbıeleý mańyzdy. «Ata-ana balasyna jaqsy tárbıeden artyq mura qaldyra almaıdy» delinýi urpaqtyń rýhanı da jutańdyqta bolmaýy kerektigin bildiredi. Qazirgi kezde bala tárbıesin kóbimiz bilim berýmen, tamaǵyn toıdyryp, kıimin bútindeýmen shatastyryp alyp jatamyz. Al bilim ár ýaqytta rýhanı tárbıe bola almaıdy.
Sondyqtan, qazaq «áke kórgen oq jonar, sheshe kórgen ton pisher» dep ata -anadan balanyń kórgen dúnıesi onyń rýhanı tárbıesine aınalatyndyǵyn topshylaǵan. Ári «uıada ne kórse ushqanda sony alady» dep otbasyndaǵy tárbıeniń mańyzdylyǵyn kórsete bilgen. Árıne, aırandaı uıyp otyrǵan otbasylar az emes, degenmen, bir adam jaman bolsa zamandastarynyń barlyǵy kináli (Abaı) degendeı qoǵamdaǵy keleńsizdiktiń aldyn alýǵa árbir sanaly azamat úles qosýy kerek! Sanaly urpaqtarymyz kóp bolsyn!
