QADIR TÚNINIŃ QASIETI (Jıyrma jetinshi kún)
16 naýryz
Jıyrma jetinshi kún
Qadir túniniń qasıeti
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ، أَمَّا بَعْدُ
Jaratqan Alla Taǵalaǵa sansyz madaq, ardaqty Paıǵambarymyz Muhammed Mustafaǵa kóptegen salaýat pen sálem joldaımyz.
Asa raqymdy, erekshe meıirimdi Allanyń atymen bastaımyn.
Qadir túni (arab tilinen aýdarǵanda ليلةُ القدر – láılátýl-qadir) qasıetti tún degen maǵynany bildiredi. Bul jaıly Quran Kárimniń «Qadir súresinde» baıandalǵan. Jasalǵan ǵıbadattyń myń aıǵa, ıaǵnı seksen úsh jylǵa teń bolýyna baılanysty musylmandar Ramazan aıynyń sońǵy on túnin túgeldeı qulshylyqpen ótkizýge tyrysady.
Quran Kárimge tápsir jazǵan máshhúr ǵalym ıbn Kásır «Qadir» sóziniń tómendegideı úsh maǵynasy bar ekenin aıtyp ótedi:
- «Qadir» sózi «úkim túni» maǵynasyn beredi. Osyǵan baılanysty qadir túni degende Allanyń taǵdyrdy úkim etetin túni ekendigin bilýge bolady. Bul jerdegi taǵdyr uǵymy, áýelgi taǵdyrdyń pash etilýi bolatyn. Óıtkeni Quran Kárimde:
فِيهَا يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ
«Ol keshte barlyq hıkmetti ister aıqyndalady», – dep buıyrylǵan («Dýhan» súresi, 4-aıat).
Qatada: «Bul túnde kelesi jylǵy isterdiń taǵdyry jazylady», – dedi («Tafsır át-Tabarı» 25/65). «Qadir» sózi «abyroı, bedel» maǵynasyn beredi. Iaǵnı, qadir túni ulyq jáne asa qadirli tún degendi bildiredi. Mundaı joǵary dárejege laıyq bolýynyń sebebi, bul túnniń salmaǵy myń aıdan da qaıyrly. Bul týraly Quranda:
لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ
«Qadir túni myń aıdan da qaıyrly», – dep baıandalady («Qadyr» súresi, 3-aıat).
- «Qadir» sózi «syǵylysý» maǵynasyn beredi. Osyǵan baılanysty ǵalymdar qadir sózi tarylý maǵynasyn da bildiredi degen joramal jasaǵan. Óıtkeni bul túni búkil perishteler jer betine túskennen soń, jerdiń tarlyǵynan syǵylysady.
- Qadir túni – eń qadirli tún! Alla Taǵala ony berekeli etip, basqa túnderden ereksheledi. Sondaı-aq osy túndi myń aıdan da mańyzdyraq (qaıyrly) etti. Al myń aı seksen úsh jylǵa teń keledi eken. Eseptesek, myń aı degenimiz 83 jyl 4 aılyq ýaqyt eken. Demek, Qadir túnindegi qulshylyǵymyz 83 jyldyq ǵıbadattyń saýabyna teń bolmaq. 95 jyldyq adam ómirin alsaq, onyń 15 jyly balıǵat jasy bolyp sanalady, sonda tolyq 80 jyl ómir súrgeni. Endeshe, adam ómirinde bir qadir túnine dóp kelý, búkil ómirin qulshylyqpen ótkizgendeı saýapqa keneltedi.
Ibn Ábý Hatm, Júnis Alı ıbn Úrbadan mynandaı rıýaıat kelgen:
«Bir kúni Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) Israıl urpaqtarynyń ishinde Aıýb, Zikirııa, Hazıkal, Nun atty tórt adamnyń Alla Taǵalanyń razylyǵy úshin seksen jyl toqtaýsyz jıhad jasaǵandyǵyn aıtady. Ony estip sahabalar tańdaı qaǵysady. Osy sátte, Jebireıil perishte Paıǵambarymyzǵa (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Qadir túniniń ne ekenin bilesiń be. Qadir túni myń aıdan da qaıyrly» («Qadir» súresi, 2-3) degen aıatty názil etip, Jebireıil (oǵan Allanyń sálemi bolsyn): «Bul seniń úmmetiń tańdaı qaǵysqannan da joǵary», – deıdi. Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) atalmysh aıatty sahabalarǵa pash etkende, olardyń qýanyshynda shek bolmaǵan edi».
Qoryta aıtqanda, Qadir túni jasalǵan izgi amaldar men qulshylyqtar basqa kúnderi jasalǵan isterden saýap turǵysynan áldeqaıda artyq.
