QASIETTI RAMAZAN JÁNE TARAÝYQ NAMAZYNYŃ SAÝABY
OTYZ KÚNGE OTYZ ÝAǴYZ
(Taraýyq namazyna arnalǵan ýaǵyz-nasıhat)
18 aqpan
Birinshi kún
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ، أَمَّا بَعْدُ
Jaratqan Alla Taǵalaǵa sansyz madaq, ardaqty Paıǵambarymyz Muhammed Mustafaǵa kóptegen salaýat pen sálem joldaımyz.
Asa raqymdy, erekshe meıirimdi Allanyń atymen bastaımyn.
Ramazan aıy – kúlli musylman álemi úshin qasıetti de berekeli aı. Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) bul aı kirgende adamdardy bylaı dep súıinshileıtin bolǵan: «Senderge Ramazan aıy keldi, bul berekege toly aı. Alla osy aıda orazasyn paryz etti. Bul aıda jánnat esikteri aıqara ashylyp, tozaq esikteri jabylady».
Ata-babalarymyz da bul aı kirisimen bir-birlerin quttyqtap, balalar úı-úıdi súıinshilep: «Muhammed úmbetine aıtqan jarapazan, orazań qabyl bolsyn ustaǵan jan!» – dep, jarapazan aıtatyn bolǵan.
Bul aıda adamzat balasyn týra jolǵa, bilimdilik pen beıbitshilikke úndegen Qasıetti Qurannyń alǵashqy aıattary túsken. Bul qasıetti aıdy kúlli musylman jurtshylyǵy saǵynyp, erekshe qadirlep, asyǵa kútip alady. Alla Taǵalanyń ámirine bas ıip, oraza ustap, muqtajdarǵa járdemdesip, taǵat-qulshylyqtar jasap, jan dúnıesi rýhanı demalady.
Birinshi: qasıetti Ramazan
Ramazan aıynyń kelýi ár musylman úshin úlken qýanysh, zor baqyt. Bul qasıetti aı – izgiliktiń, keshirimniń, rýhanı tárbıeniń, meıirimniń aıy. Alla Taǵala qasıetti Quranda:
شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِيَ أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ
«Ramazan aıy sondaı bir aı, ol aıda adam balasyna týra jol nusqaýshy jáne (aq pen qarany) aıyratyn dálel túrinde Quran túsirildi», – degen («Baqara» súresi, 185-aıat).
Oraza ustaýshy tań atqannan kesh batqanǵa deıin jep-ishýden tyıylý arqyly ash, muqtaj adamdardyń jaı-kúıin búkil bolmysymen sezinip, júreginde olarǵa degen meıirim paıda bolady. Júreginde meıirimi bar adam ózge jandarǵa meıirimin tógý arqyly ózi de Jaratýshynyń meıirimine bólenedi. Negizi adamdar bir-birine árkez meıirimdi, janashyr bolýy qajet. Ásirese, Alla Taǵalanyń meıirimi tógiletin qasıetti aıda barynsha ózgelerge meıirimdi, janashyr bolǵan durys.
Ekinshi: taraýyq namazy
Qasıetti Ramazan aıynda musylman adam kúndelikti paryz etilgen bes ýaqyt namazdan bólek nápil namazdardy atqarýǵa erekshe den qoıýy qajet. Ásirese, Ramazan aıynyń túnderin namazben ótkizý jaı túnderi oqylatyn namazdan saýaby men dárejesi turǵysynan kóp ese artyq. Allanyń Elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn):
مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَ اِحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ
«Kim ramazandy ımanmen jáne saýabyn úmit etip, túngi namazben ótkizse, ótken kúnálary keshiriledi», – dep aıtqan (ımam Buharı, Múslım).
Ramazan aıynda quptan namazynan keıin taraýyq namazyn oqý – bekitilgen súnnet. Ibn Abbas (Alla oǵan razy bolsyn): «Paıǵambar (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) ramazan aıynda jeke ózi jıyrma rákaǵat (taraýyq) jáne útir namazyn oqıtyn», – degen (ımam Baıhaqı).
Ibn Abbastan jetken taǵy bir rıýaıatta Hazireti Omar (Alla oǵan razy bolsyn) Ramazan aıynda adamdarǵa Ábý ıbn Káǵbti ımam etip, ol jıyrma rákaǵat nápil jáne úsh rákaǵat útir oqıtyndyǵyn jetkizgen «Ál-fıqh ál-ıslamı ýa ádıllatýhý». Hazireti Alıdiń zamanynda da (Alla oǵan razy bolsyn) Ramazan aıynda adamdar ımamǵa uıyp, jıyrma rákaǵat oqıtyn («Ál-fıqh ál-ıslamı ýa ádıllatýhý»). Taraýyq namazynyń jıyrma rákaǵat jamaǵatpen oqylýy ádiletti halıfalar zamanynda bekip, búginge deıin súnnet bolyp jalǵasýda.
Imam Án-Nahaı (Alla ony raqymyna alsyn): «Ramazan aıyndaǵy bir kúndik oraza basqa myń kúnnen artyq, osy aıdaǵy árbir zikir myń zikirden artyq, osy aıda oqylǵan bir rákaǵat namaz basqa ýaqytta oqylǵan myń rákaǵattan artyq», – degen (Ýádáıfý ár-ramadan).
Taraýyq namazynyń basty saýaptary men artyqshylyqtary:
- Kúnálardyń keshirilýi (joǵaryda keltirgen hadıske saı).
- Túngi qulshylyqtyń (qııam ál-láıl) oryndalýy.
- Taraýyq – bul Ramazan aıyndaǵy túngi namaz bolyp tabylady. Ol berekeni arttyratyn, jamandyqtardy óshiretin uly ǵıbadat. Bul qulshylyq musylmannyń rýhanı dárejesin kóterip, júregin tazartady.
- Sońǵy on kúnniń qasıetine bólený. Ramazannyń sońǵy on kúndigi kelgende, Alla Elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) «belin bekem býyp, túnin ǵıbadatpen ótkizgen jáne otbasyn oıatqan» – dep Aısha anamyz (Alla oǵan razy bolsyn) aıtqan. Taraýyq namazyn turaqty oqý – myń aıdan da qaıyrly Qadir túnin qulshylyqpen qarsy alýǵa múmkindik beredi.
Ramazan – nápsini tizgindep, rýhty tazartatyn tárbıe mektebi. Oraza adamdy sabyrǵa, shúkirshilikke jáne muqtajdarǵa meıirim tanytýǵa úıretedi. Al Taraýyq namazy – júrekke tynyshtyq syılaıtyn, rýhanı qýat beretin erekshe qulshylyq. Bul qasıetti aıdyń ár sáti pendeniń ımanyn bekemdep, bolmysyn izgilikke baǵyttaıdy.
