QAIYRYMDYLYQ – BEREKENIŃ BASTAÝY (Jıyrma birinshi kún)
10 naýryz
Jıyrma birinshi kún
QAIYRYMDYLYQ – BEREKENIŃ BASTAÝY
اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ، أَمَّا بَعْدُ
Jaratqan Alla Taǵalaǵa sansyz madaq, ardaqty Paıǵambarymyz Muhammed Mustafaǵa kóptegen salaýat pen sálem joldaımyz.
Asa raqymdy, erekshe meıirimdi Allanyń atymen bastaımyn.
Asyl dinimiz musylmandardyń ózara baýyr ekenin aıqyn baıandaıdy jáne olardyń arasyndaǵy birlik pen tatýlyqtyń mańyzyn kórsetedi. Sondyqtan musylman balasy óz baýyryn qıyndyqta jalǵyz qaldyrmaı, qamqor bolyp, muqtaj janǵa qol ushyn sozýǵa mindetti. Osylaısha ıslam dini árbir musylmandy tek jeke qulshylyqpen shektelmeı, aınalasyna janashyr bolyp, qoǵamnyń berekesi men birligin saqtaýǵa úndeıdi.
Alla Taǵala qasıetti Qurannyń «Táýbe» súresi, 71-aıatynda:
وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَيُطِيعُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولَئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ
«Múmin erler men múmin áıelder, bir-birine shyn janashyr dos. Olar durystyqqa buıyryp, burystyqtan tosady. Sondaı-aq olar namazdaryn tolyq oryndap, zeketterin beredi jáne Allaǵa, Elshisine boısunady. Mine, bulardy Alla meıirimine bóleıdi. Rasynda Alla – tym ústem (ázız), asa dana (hakım)», – dep aıtqan.
Ardaqty Paıǵambarymyzdyń (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) hadısinde:
إنَّ المُؤْمِنَ لِلْمُؤْمِنِ كَالْبُنْيَانِ يَشُدُّ بَعْضُهُ بَعْضًا. وشَبَّكَ أصَابِعَهُ
«Múmin adamnyń múmin adamǵa qatysy bir-birin qýattap turǵan qurylys ispettes dep, eki qolynyń saýsaqtaryn bir-birine kirgizip aıqastyrdy», – delingen (ımam Buharı, Múslım).
«Qaıyrymdylyq jasasań, qaıyryn óziń kóresiń», – deıtin qazaq halqynyń boıynda joq-jitikke qarasý, jylaǵandy jubatý, súringendi súıeý, muqtajdardyń talǵan ózegine talǵajaý tabý ejelden qalyptasqan qasıet.
Musylmannyń ózge musylmandarǵa degen qaıyrymdylyǵy rýhanı ári zattaı da júzege asyrylady. Musylmannyń ózge musylmanǵa degen qamqorlyǵy men qaıyrymdylyǵynyń kórinisi dep tabylatyn keıbir isterge toqtalatyn bolsaq:
Birinshi: janashyrlyq tanytý
Qaıyrymdylyq eń aldymen adamgershilik pen janashyrlyqtan bastaý alady. Janashyrlyq – bul bir adamnyń qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan kezde ózine jaqyn jandarǵa ǵana emes, aınalasyndaǵy barsha adamǵa túsinistikpen qarap, qoldaý kórsetýge umtylysy. Qıyndyqqa ushyraǵan, zııan shekken, qaıǵy-qasiret kórgen nemese ómirdiń aýyr synaqtaryna tap bolǵan adamdarǵa beıjaı qaramaı, shamasy kelgenshe kómektesý – qoǵamdaǵy ózara senim men birlikti nyǵaıtatyn mańyzdy qundylyq. Mundaı áreketter adam balasynyń jaýapkershiligi men azamattyq ustanymynyń kórinisi bolyp tabylady. Alla Taǵala qasıetti Qurannyń «Táýbe» súresi, 71-aıatynda:
وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ
«Múmin erler men múmin áıelder bir-birine shyn janashyr dos», – dep aıtqan. Tápsir ǵalymdary bul aıatqa qatysty: olar birlikte bolý, bir-birine súıispenshilik tanytý, járdem kórsetý arqyly bir-birine dos degen maǵyna bergen.
Aısha anamyz (Alla oǵan razy bolsyn) Paıǵambarymyzdyń ózgelerge janashyrlyǵy týrasynda: «Alla Elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) dúnıede ómiriniń sońyna deıin úsh kún qatarynan toıyp tamaq jegen emes. Qalasaq toıyp jeıtin múmkindigimiz bar edi. Biraq ózgelerdiń qajetin ózimizden artyq qoıatyn edik», – degen.
Alla Elshisin úlgi etken musylman adam da ózge musylmannyń qal-jaǵdaıyn suraıdy, álsizderine kómek qolyn sozady, zulymdyqqa ushyraǵandaryna kómektesedi, ózi úshin jaqsylyq tilep, duǵa etetini sekildi ózgeler úshin de jaqsylyq tileıdi. Kómekke muqtaj bolsa, eshýaqyt, kómeksiz, járdemsiz qaldyrmaıdy.
Ekinshi: kómekke zárý adamǵa járdem berý
Musylman adam járdemge muqtaj adamdy estigende oǵan járdem bergenshe asyǵýy qajet. Ol járdem jaǵdaıǵa qaraı keıde qarajatpen, keı jaǵdaıda ózi baryp, kúsh-qaýqarymen járdem tıgizýdi qajet etýi múmkin. Al keıde aqyl-keńespen de bolady. Eń bastysy musylmannyń aýyr jaǵdaıǵa tap bolǵanyn estigende beı-jaı tanytpaı, ýaıymdap, nıettes, qamqor bolýy qajet. Ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn):
مَنْ قَضَى لِأَخِيهِ حَاجَةً، قَضَى اللَّهُ لَهُ حَاجَتَهُ
«Kim bir baýyrynyń muqtajdyǵyn ótese, Alla da onyń muqtajdyǵyn óteıdi», – deıdi.
Alla Elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) ózine bir adam qandaı da bir qajetimen keletin bolsa, onyń máselesin sheshpeı, jibermeıtin bolǵan. Sahabalaryna da sony úıretip: «Senderdiń birińniń baýyrynyń kajetinde bolýy myna meshitimnen shyqpaı qulshylyq jasaǵannan qaıyrly», – dep nasıhat aıtqan.
Shaǵyraı sheshen:
Ózin ǵana oılaǵan,
Jamandyqtyń belgisi.
Ózgeni de oılaǵan,
Adamdyqtyń belgisi.
Úlgili sóz bilmegen,
Nadandyqtyń belgisi.
Bar-joǵyna qaramas,
Anyq jomart, er kisi, – dep jomart bolýǵa úndep, ózgeni de ózindeı kórip járdemdesýdi nasıhat etken.
Endeshe, biz de muqtaj musylmandy kórgende dereý oǵan járdemdesýge tyrysyp, múmkindigimiz bolmaǵan jaǵdaıdyń ózinde duǵa etip, nıettes, tilektes bolýǵa tyrysýymyz qajet.
Ózgelerge qamqor, qaıyrymdy, meıirban ári janashyr bolý – ardaqty Paıǵambarymyzdyń (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) eń úlken súnnet amaldarynyń biri. Alla Taǵala qasıetti Qurannyń «Táýbe» súresi, 128-aıatynda:
لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ
«Senderge óz aralaryńnan sondaı bir haq (ázız) paıǵambar keldi. Senderdiń qandaı da bir qıynshylyqqa dýshar bolýlaryń oǵan aýyr tıedi. Ol senderge óte yntyzar, meıirban», – dep aıtqan.
Hakim Abaı: «Raqymdylyq, meıirbandylyq, ártúrli iste adam balasyn óz baýyrym dep, ózine oılaǵandaı olarǵa da bolsa ıgi edi demek, bular – júrek isi», – dep aıtqanyndaı, musylman adam ózge musylmandardy júregimen jaqsy kórip, shynaıy baýyr dep bilip, ózin oılaǵanyndaı, ózgelerdi de oılap, qamqor, qaıyrymdy bolýǵa tyrysýy kerek.
