RAMAZAN AIYNYŃ KELÝI

Álem musylmandary asyǵa kútetin qasıetti Ramazan aıynyń kelýi – barsha musylman qaýymy úshin úlken qýanysh. Óıtkeni Ramazan – meıirimdilik, qaıyrymdylyq, sabyr, taqýalyq jáne keshirim aıy. Bul aıda musylmandar nápsisin tárbıelep, rýhanı tazarýǵa umtylady.

Alla Taǵala Quranda: «Ýa, ıman keltirgender! Ózderińnen burynǵylarǵa paryz etilgendeı senderge de oraza ustaý paryz etildi. Bálkim taqýalyqqa jetersińder» («Baqara» súresi, 183-aıat) – dep buıyrǵan.

Bul aıatta orazanyń negizgi maqsaty – adamdy kúnádan saqtap, taqýalyqqa jetkizý ekeni aıtylǵan. Rasynda da, oraza – kúnálardyń keshirilýine sebep bolatyn eń saýapty qulshylyqtardyń biri.

Shákárim Qudaıberdiuly óz eńbeginde musylmandardyń orazaǵa salǵyrt qaramaýy kerektigin eskertip, bul aıdy kúnádan tyıylyp ótkizýge shaqyrady. Demek, Ramazanda tek iship-jeýden ǵana emes, barlyq jaman isterden saqtanyp, táýbege kelý qajet.

Orazanyń ereksheligi

Oraza basqa ǵıbadattardan erekshe. Sebebi Alla Taǵala orazanyń saýabyn erekshe etip, ony tek Ózi úshin oryndalatyn qulshylyq retinde sıpattaǵan.

Paıǵambarymyz (s.a.ý.) hadısinde: «Adam balasynyń barlyq amaly ózi úshin, al oraza – Men úshin, onyń saýabyn Ózim beremin»
(ımam Buharı) – degen.

Orazanyń basty ereksheligi:

1. Adamdy nápsi qalaýlarynan tejeıdi.
2. Bul qulshylyq qupııa túrde, pende men Rabbysynyń arasynda oryndalady.

Imam Ǵazalı kórsetken orazanyń dárejeleri

Imam Ǵazalı orazany úsh deńgeıge bólgen:

1. Qarapaıym oraza – iship-jeýden tyıylý.
2. Dene músheleriniń orazasy – kózdi, tildi, qulaqty jáne basqa múshelerdi kúnádan saqtaý.
3. Júrek orazasy – dúnıelik oılardan arylyp, júrekti tolyq Allaǵa burý. Bul – paıǵambarlar men taqýalardyń dárejesi.

Paıǵambarymyz (s.a.ý.): «Kim ótirik aıtýdy jáne jaman amaldardy tastamasa, Alla onyń ash júrgenine muqtaj emes»
(ımam Buharı) – dep eskertken.

Dene músheleriniń orazasy

Naǵyz oraza tek as-sýdan tyıylý emes, kúnáli áreketterden de saqtaný. Bul birneshe negizge bólinedi:

1. Kóz orazasy – haram nárselerge qaraýdan tyıylý.

2. Til orazasy – ótirik, ǵaıbat, ósek, bos sózden saqtaný.
Paıǵambarymyz: «Oraza – qalqan. Bireý uryssa, “men orazamyn” desin» – degen.

3. Qulaq orazasy – haram sózderdi tyńdamaý.

4. Dene múshelerin saqtaý – qol-aıaqty kúnádan qorǵaý, kúmándi taǵamnan aýlaq bolý.

5. Aýyzasharda toıyp ketpeý – orazanyń maqsaty nápsini tárbıeleý bolǵandyqtan, shamadan tys tamaqtaný durys emes.

Ǵalymdar: «Kóp oraza ustaýshynyń úlesi – tek ashtyq pen shól ǵana» – degen hadısti kúnádan tyıylmaǵandarǵa qatysty túsindiredi.

6. Úreı men úmit arasynda bolý

Musylman orazasy qabyl boldy ma dep qorqyp, Allanyń saýabynan úmit etýi kerek.

Keshirim men baýyrmaldyq aıy

Ramazan – keshirim aıy. Bul aıda musylman ózgelerdi keshirip, júregindegi ókpe-renishten arylýy tıis. Quranda: «Keshirimdi bolyp, kóńilderine almasyn. Sender Allanyń keshirgenin qalamaısyńdar ma?» («Nur» súresi)

Asan qaıǵy babamyz da keshirimge shaqyryp, burynǵyny qýmaýdy nasıhat etken.

Ramazan – Quran túsken aı

Alla Taǵala: «Ramazan aıynda adamdarǵa týra jol retinde Quran túsirildi» («Baqara» súresi, 185-aıat) – degen.

Bul aı – eń qadirli aı. Hadısterde Ramazanda jánnat esikteri ashylyp, tozaq esikteri jabylatyny, shaıtandar kisendeletini aıtylǵan. Sonymen qatar bul aıda myń aıdan qaıyrly Qadir túni bar.

Ramazan – on eki aıdyń sultany. Bul aıda Allanyń meıirimi tógilip, saýaptar eselenedi. Sondyqtan ár musylman bul aıdy qurmettep, orazasyn tolyq ustap, kúnádan tyıylyp, Quran oqyp, keshirim jasap, rýhanı tazarýǵa umtylýy kerek.

Alla Taǵala qasıetti Ramazan aıynda barshamyzdy Óziniń meıirimi men keshirimine bólep, sansyz saýaptarǵa kenelýdi násip etsin!

Amantaı  TOIShYBAIULY